Aretha Franklin: Królowa Soulu, Natural Woman, Make Me Feel Like

1

Aretha Franklin, powszechnie znana jako „Królowa Soul”, była legendarną amerykańską piosenkarką, autorką tekstów, pianistką i producentką muzyczną. Urodzona 25 marca 1942 roku, w momencie śmierci 16 sierpnia 2018 roku miała 76 lat. Jej życie było nie tylko pasmem niezliczonych sukcesów muzycznych, ale również świadectwem zaangażowania w sprawy społeczne, w tym walkę o prawa obywatelskie. Kariera artystki, trwająca od 1954 do 2017 roku, zaowocowała między innymi 18 nagrodami Grammy i miejscem w Rock and Roll Hall of Fame jako pierwszej kobiety. Jest jedną z najlepiej sprzedających się artystek w historii, z ponad 75 milionami sprzedanych płyt na całym świecie i imponującą liczbą 112 singli na listach Billboardu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na sierpień 2018 roku miała 76 lat.
• Żona/Mąż: Była dwukrotnie zamężna: z Tedem White’em (1961–1969) i Glynnem Thurmanem (1978–1984).
• Dzieci: Czwórka dzieci: Clarence, Edward, Teddy Richards i Kecalf Cunningham.
• Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, pianistka, producentka muzyczna, aktywistka.
• Główne osiągnięcie: Uznawana za „Królową Soul”, zdobywczyni 18 nagród Grammy, pierwsza kobieta w Rock and Roll Hall of Fame, ikona ruchu na rzecz praw obywatelskich.

Podstawowe informacje o Arethe Franklin

Aretha Louise Franklin urodziła się 25 marca 1942 roku w Memphis w stanie Tennessee. Jej ojcem był Clarence LaVaughn „C. L.” Franklin, wędrowny kaznodzieja baptystyczny, a matką Barbara Siggers Franklin, pianistka i wokalistka. Artystka zmarła 16 sierpnia 2018 roku w Detroit w stanie Michigan, w wieku 76 lat. Została pochowana na cmentarzysku Woodlawn w Detroit. Jej wszechstronna kariera artystyczna obejmowała śpiew, pisanie tekstów, grę na pianinie i produkcję muzyczną, trwając nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku. Równocześnie była oddaną działaczką na rzecz praw obywatelskich.

Nazywana nieformalnie i oficjalnie „Królową Soul” (Queen of Soul), Aretha Franklin została dwukrotnie okrzyknięta przez magazyn „Rolling Stone” największą piosenkarką wszech czasów. To wyróżnienie podkreśla jej niepodważalny wpływ na historię muzyki i kultury popularnej. Jej życie, naznaczone zarówno artystycznymi triumfami, jak i osobistymi wyzwaniami, stanowiło inspirację dla wielu pokoleń artystów i aktywistów.

Życie prywatne Arethe Franklin

Rodzina i pochodzenie

Aretha Louise Franklin przyszła na świat w Memphis w stanie Tennessee, jako córka znanego kaznodziei baptystycznego Clarence’a LaVaughn „C. L.” Franklina oraz utalentowanej pianistki Barbary Siggers Franklin. Ojciec Arethy, określany jako „C. L.” Franklin, posiadał charakterystyczny „milionowy głos” i zarabiał znaczące kwoty na swoich kazaniach. Rodzice Arethy rozstali się w 1948 roku z powodu niewierności ojca. Matka, Barbara, przeprowadziła się do Buffalo, gdzie zmarła na zawał serca 7 marca 1952 roku, niedługo przed 10. urodzinami córki.

Po śmierci matki wychowaniem Arethy zajmowało się kilka bliskich kobiet. Szczególny wpływ na jej rozwój emocjonalny i muzyczny miały jej babcia Rachel oraz wybitna piosenkarka gospel Mahalia Jackson. Aretha miała również dwie siostry, Ermę i Carolyn Franklin, które również aktywnie działały w branży muzycznej i wspierały ją w jej artystycznej ścieżce. Te silne postacie kobiece w jej życiu ukształtowały jej wrażliwość i nieugiętą determinację.

Małżeństwa i związki

Aretha Franklin była dwukrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był Ted White, z którym związana była w latach 1961–1969. Po rozwodzie z White’em, w 1978 roku poślubiła aktora Glynn Turmana. Ich małżeństwo trwało do 1984 roku, kiedy to para podjęła decyzję o rozwodzie. Pomimo tych formalnych związków, życie osobiste Arethy Franklin często było naznaczone trudnościami, co znajdowało swoje odzwierciedlenie również w jej twórczości.

Dzieci Arethe Franklin

Artystka doczekała się czwórki dzieci. Pierwszy raz została matką w bardzo młodym wieku, mając zaledwie 12 lat. Jej pierwszym synem był Clarence, którego ojcem był Edward Jordan Sr. Ojcostwo Jordana zostało później potwierdzone w testamencie Arethy Franklin. Pozostałe troje dzieci to: Edward Franklin, Teddy Richards Franklin oraz Kecalf Cunningham. Doświadczenie macierzyństwa w tak młodym wieku miało znaczący wpływ na jej wczesne życie i dalszy rozwój.

Kariera muzyczna Arethe Franklin

Początki kariery gospel

Swoją przygodę ze śpiewem Aretha Franklin rozpoczęła jako dziecko w kościele New Bethel Baptist Church w Detroit. Tam też zadebiutowała, wykonując hymn „Jesus, Be a Fence Around Me”. Już w wieku 12 lat ojciec, C. L. Franklin, rozpoczął zarządzanie jej karierą, zabierając ją na trasy koncertowe znane jako „gospel caravan”. Te wczesne doświadczenia z muzyką gospel ukształtowały jej potężny wokal i głębokie emocje, które stały się jej znakiem rozpoznawczym.

Pierwsze nagrania Arethy Franklin zostały zrealizowane dla wytwórni J.V.B. Records. W 1956 roku wytwórnia ta wydała jej debiutancki singiel „Never Grow Old”. Już w wieku 14 lat, w 1956 roku, nagrała swój pierwszy album zatytułowany „Songs of Faith”. Ten wczesny materiał ukazywał jej niezwykły talent i potencjał, który miał rozkwitnąć w kolejnych dekadach.

Przełom i sukcesy w Atlantic Records

W wieku 18 lat, za zgodą ojca, Aretha Franklin przeniosła się do Nowego Jorku z zamiarem eksplorowania muzyki pop. Podpisała kontrakt z Columbia Records, stając się „five-percent artist”, co oznaczało, że otrzymywała 5% dochodów z jej nagrań. W tym okresie odrzuciła propozycje od RCA Victor oraz raczkującej wówczas wytwórni Tamla, znanej później jako Motown. Jej kontrakt z Columbią trwał do 1966 roku.

Prawdziwy przełom w karierze Arethy Franklin nastąpił po wygaśnięciu kontraktu z Columbią i przejściu do Atlantic Records. Pod okiem producenta Jerry’ego Wexlera, Aretha nagrała serię swoich największych hitów. Do najważniejszych należą utwór „Respect”, który stał się hymnem ruchu na rzecz praw obywatelskich i praw kobiet, oraz albumy „I Never Loved a Man the Way I Love You” i „Lady Soul”. Te produkcje ugruntowały jej pozycję jako „Królowej Soul” i przyniosły jej międzynarodowe uznanie.

W Atlantic Records Aretha Franklin osiągnęła szczyty popularności. Jej głos, pełen mocy i emocji, idealnie współgrał z brzmieniem soul i R&B. Utwory takie jak „(You Make Me Feel Like) A Natural Woman”, „Chain of Fools” czy „Think” stały się ponadczasowymi klasykami. Album „I Never Loved a Man the Way I Love You” jest uważany za kamień milowy w historii muzyki soul. W tym okresie, w połowie lat 60., Aretha Franklin zarabiała już 100 000 dolarów rocznie, co świadczyło o jej ogromnym sukcesie finansowym, mimo początkowych trudności z wytwórnią Columbia w wykorzystaniu jej gospelowych korzeni.

Dalsza kariera w Arista Records

W 1979 roku Aretha Franklin opuściła Atlantic Records i podpisała kontrakt z Arista Records. Ta zmiana wytwórni doprowadziła do znaczącego ożywienia jej kariery w latach 80. Nowy etap współpracy zaowocował kolejnymi hitami i docenionymi albumami. Do najważniejszych wydawnictw z tego okresu należą albumy „Jump to It” i „Who’s Zoomin’ Who?”, z których ten drugi zawierał przebój „Freeway of Love”. W Arista Records Franklin kontynuowała eksplorowanie brzmień R&B i pop, zachowując jednak swój charakterystyczny styl.

Aretha Franklin jest jedną z najlepiej sprzedających się artystek w historii muzyki. Jej dorobek obejmuje ponad 75 milionów sprzedanych płyt na całym świecie. Imponująca jest również liczba jej singli, które znalazły się na prestiżowych listach Billboardu – aż 112 utworów. Ten wynik świadczy o długowieczności jej kariery i nieustającej popularności wśród fanów muzyki na całym świecie.

Nagrody i osiągnięcia Arethe Franklin

Nagrody Grammy i wyróżnienia muzyczne

Aretha Franklin zdobyła łącznie 18 nagród Grammy, będąc nominowana do nich 44 razy. Jej dominacja w kategorii Best Female R&B Vocal Performance była bezprecedensowa – artystka zdobyła osiem statuetek z rzędu w tej kategorii w latach 1968–1975. Te nagrody podkreślają jej niezrównany talent wokalny i stałe uznanie ze strony Akademii Fonograficznej przez lata jej kariery. Oprócz Grammy, Franklin otrzymała liczne inne nagrody i wyróżnienia muzyczne, potwierdzające jej status ikony gatunku soul i R&B.

W 1987 roku Aretha Franklin zapisała się w historii jako pierwsza kobieta wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame. To historyczne wydarzenie otworzyło drogę dla kolejnych artystek w tym prestiżowym gronie i podkreśliło jej fundamentalny wkład w rozwój muzyki rock and rollowej oraz gatunków pokrewnych. Franklin została również wprowadzona do wielu innych galerii sław, w tym UK Music Hall of Fame w 2005 roku i Gospel Music Hall of Fame w 2012 roku. Pośmiertnie, w 2020 roku, uhonorowano ją miejscem w National Women’s Hall of Fame.

Odznaczenia państwowe i specjalne

Poza nagrodami muzycznymi, Aretha Franklin została uhonorowana najwyższymi odznaczeniami państwowymi Stanów Zjednoczonych. Otrzymała Narodowy Medal Sztuki oraz Prezydencki Medal Wolności, przyznawany za wybitne zasługi dla narodu. Te odznaczenia były wyrazem uznania dla jej wpływu nie tylko na kulturę, ale także na społeczeństwo amerykańskie. W 2019 roku jury Nagrody Pulitzera przyznało jej pośmiertne specjalne wyróżnienie za jej niezatarty wkład w amerykańską muzykę i kulturę, który trwał ponad pięć dekad.

Aretha Franklin w mediach i kulturze

Rola w filmie „The Blues Brothers”

W 1980 roku Aretha Franklin wystąpiła w kultowej komedii muzycznej „The Blues Brothers”. W filmie wcieliła się w postać właścicielki restauracji i wykonała niezapomniany utwór „Think”. Jej rola i energetyczne wykonanie tej piosenki stały się jednym z najbardziej pamiętnych momentów filmu, demonstrując jej charyzmę i talent aktorski. Film ten pozwolił szerszej publiczności zapoznać się z jej sceniczną prezencją i siłą jej głosu.

Życie i twórczość Arethy Franklin stały się inspiracją dla wielu produkcji medialnych. Jej wizerunek jako ikony popkultury był wielokrotnie wykorzystywany w hołdach, filmach dokumentalnych i portretach artystycznych. Jest postacią, której muzyka i dziedzictwo nadal rezonują, czego dowodem są liczne audycje radiowe, playlisty streamingowe i aktywność w mediach społecznościowych poświęcone jej twórczości. Fani mogą oglądać oficjalne wideo Arethy Franklin na dedykowanych kanałach, takich jak „The Aretha Franklin Channel”.

Aktywizm i osobowość Arethe Franklin

Zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich

Aretha Franklin była głęboko zaangażowana w ruch na rzecz praw obywatelskich w Stanach Zjednoczonych. Już jako 16-latka brała udział w trasie koncertowej z dr. Martinem Lutherem Kingiem Jr., wspierając jego działania poprzez swoją muzykę. Jej zaangażowanie było kontynuowane przez całe życie. Po śmierci Kinga w 1968 roku, Aretha śpiewała na jego pogrzebie, oddając hołd swojemu przyjacielowi i mentorowi. Jej utwory, takie jak „Respect”, stały się nieoficjalnymi hymnami walki o równouprawnienie rasowe i prawa kobiet, czyniąc ją symbolem siły, godności i oporu.

Franklin wykorzystywała swoją sławę i platformę medialną do promowania ważnych społecznie idei. Jej muzyka często zawierała przesłania o sile, równości i samoakceptacji. Była głosem pokolenia walczącego o sprawiedliwość i równość. Jej ojciec, Clarence LaVaughn „C. L.” Franklin, przyjaźnił się z wieloma kluczowymi postaciami tamtych czasów, takimi jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson czy Sam Cooke, którzy regularnie odwiedzali dom Franklinów, co dodatkowo kształtowało jej świadomość społeczną i polityczną.

Talent muzyczny

Niezwykły talent muzyczny Arethy Franklin objawiał się od najmłodszych lat. W młodości uczyła się grać na pianinie ze słuchu, co świadczy o jej naturalnym, wrodzonym muzycznym darze, który rozwijała bez formalnego wykształcenia w tym kierunku. Jej zdolność do improwizacji i wyczucia harmonii była fenomenalna. Połączenie gospelowych korzeni z wpływami soulu, R&B i popu stworzyło unikalne brzmienie, które stało się jej znakiem rozpoznawczym. Jej głos, charakteryzujący się potęgą, zakresem i głęboką emocjonalnością, jest powszechnie uważany za jeden z największych w historii muzyki popularnej.

Zdrowie i śmierć Arethe Franklin

Aretha Franklin zmarła w swoim domu w Detroit. Przyczyną jej śmierci był zaawansowany nowotwór trzustki, konkretnie neuroendokrynny guz trzustki (neuroendocrine tumor), z którym zmagała się w ostatnich latach życia. Jej walka z chorobą była prowadzona z godnością i dyskrecją, choć informacje o jej stanie zdrowia budziły niepokój wśród fanów na całym świecie.

Śmierć Arethy Franklin w sierpniu 2018 roku wywołała falę żałoby na całym świecie. Uroczystości pogrzebowe w Detroit miały charakter państwowy i zgromadziły liczne osobistości ze świata polityki, kultury i muzyki, w tym prezydentów USA, artystów i aktywistów. Jej odejście było symbolicznym końcem pewnej epoki w muzyce i kulturze, jednak jej dziedzictwo pozostaje żywe w jej niezapomnianych utworach i inspirującym życiu.

Ciekawostki z życia Arethe Franklin

Tytuł „Królowej Soul” (Queen of Soul) został nadany Arethie Franklin oficjalnie w latach 60. przez prezentera radiowego Pervisa Spanna. Podczas jednego z jej występów w Regal Theater w Chicago, Spann symbolicznie nałożył na jej głowę koronę, co stało się ikonicznym momentem i trwale związało ją z tym tytułem. Ta chwila podkreśliła jej dominującą pozycję na scenie muzycznej.

Dom Franklinów w Detroit był miejscem, które odwiedzały największe gwiazdy tamtych czasów. Ojciec Arethy, C. L. Franklin, przyjaźnił się z takimi postaciami jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson czy Sam Cooke. Ich obecność w domu niewątpliwie wpłynęła na wczesne doświadczenia muzyczne i świadomość społeczną młodej Arethy. Była ona częścią środowiska, które tworzyło historię amerykańskiej muzyki i walki o prawa obywatelskie.

Mimo ogromnego sukcesu finansowego i artystycznego, Aretha Franklin początkowo zmagała się z brakiem pełnego zrozumienia jej talentu przez wytwórnię Columbia Records. Wytwórnia ta nie potrafiła w pełni wykorzystać jej gospelowych korzeni i silnego głosu, co stanowiło wyzwanie dla młodej artystki. Dopiero przejście do Atlantic Records pozwoliło jej w pełni rozwinąć skrzydła i nagrać materiał, który zdefiniował gatunek soul na lata. Jej albumy, takie jak „I Never Loved a Man the Way I Love You” i „Lady Soul”, są dowodem jej niezrównanej mocy i artystycznej wizji.

Dzieci Arethy Franklin

• Clarence Franklin (urodzony w wieku 12 lat, ojciec Edward Jordan Sr.)
• Edward Franklin
• Teddy Richards Franklin
• Kecalf Cunningham

Kluczowe albumy i single

Albumy

• Songs of Faith (1956)
• I Never Loved a Man the Way I Love You (1967)
• Lady Soul (1968)
• Jump to It (1982)
• Who’s Zoomin’ Who? (1985)

Single

• Never Grow Old (1956)
• Respect
• (You Make Me Feel Like) A Natural Woman
• Chain of Fools
• Think
• Freeway of Love

Filmografia

• The Blues Brothers (1980) – rola i wykonanie utworu „Think”

Nagrody i wyróżnienia

Podsumowując, Aretha Franklin na zawsze zapisała się w historii jako „Królowa Soul”, której potężny głos i niezłomna postawa wywarły niezatarty wpływ na muzykę i ruchy społeczne. Jej niezwykły talent, połączony z głębokim zaangażowaniem w walkę o sprawiedliwość, stanowi trwałe dziedzictwo, które nadal inspiruje kolejne pokolenia na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Aretha_Franklin