Giotto di Bondone: freski, Kaplica Scrovegnich w Padwie

0

Giotto di Bondone, powszechnie znany jako Giotto, był wybitnym włoskim malarzem i architektem, którego twórczość stanowiła fundament dla rozwoju sztuki renesansowej. Urodzony około 1267 roku, artysta w chwili śmierci 8 stycznia 1337 roku miał około 69-70 lat, a jego dziedzictwo obejmuje przełomowe innowacje w przedstawianiu trójwymiarowości i naturalnej ekspresji postaci, co zerwało z tradycją bizantyńską. Giotto był ojcem ośmiorga dzieci z małżeństwa z Ricevutą di Lapo del Pela, znaną jako „Ciuta”. Jego wpływ na sztukę jest nieoceniony, a jego dzieła do dziś zachwycają realizmem i głębią emocjonalną.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 1337 roku Giotto miał około 69-70 lat.
• Żona/Mąż: Ricevuta di Lapo del Pela („Ciuta”).
• Dzieci: Ośmioro.
• Zawód: Malarz, architekt.
• Główne osiągnięcie: Zrewolucjonizowanie malarstwa poprzez wprowadzenie trójwymiarowości, naturalnej ekspresji postaci i zerwanie z tradycją bizantyńską, co zapoczątkowało renesans.

Podstawowe informacje o Giotto di Bondone

Tożsamość artysty

Artysta, którego pełne imię i nazwisko to Giotto di Bondone, w historii sztuki i powszechnej świadomości zapisał się przede wszystkim jako Giotto. Ten mononim stał się synonimem innowacji i geniuszu malarskiego, który na zawsze odmienił oblicze europejskiego malarstwa. Jego prawdziwe imię i nazwisko, choć mniej znane, podkreślają jego korzenie i pochodzenie.

Data i miejsce urodzenia

Przyjmuje się, że Giotto di Bondone przyszedł na świat około 1267 roku. Tradycja artystyczna wskazuje na jego pochodzenie z wiejskiego domu w Colle di Romagnano lub Romignano. Jednakże, nowsze badania historyczne sugerują, że mógł on urodzić się bezpośrednio we Florencji, co dodaje intrygi do jego początków. Niezależnie od dokładnego miejsca, jego narodziny zapoczątkowały epokę w sztuce.

Data i okoliczności śmierci

Giotto zmarł 8 stycznia 1337 roku we Florencji. W chwili śmierci miał około 69–70 lat. Jego odejście nastąpiło po dekadach dominacji na włoskiej scenie artystycznej, pozostawiając po sobie ogromne dziedzictwo i pustkę w świecie sztuki. Jego śmierć we Florencji przypieczętowała jego silny związek z tym miastem, które było świadkiem jego największych triumfów.

Przynależność do epoki i ruchów artystycznych

Giotto tworzył w okresie późnego średniowiecza, w epoce gotyku, ale jego twórczość wykraczała poza jej ramy, stanowiąc przełomowy etap w fazie określanej jako Proto-Renensans. Jego praca stanowiła fundament dla wielkiej sztuki malarskiej, wprowadzając technikę dokładnego rysowania z natury. Był prekursorem nowego sposobu patrzenia na świat i jego przedstawiania na płótnie, otwierając drogę do renesansu.

Życie prywatne Giotto di Bondone

Pochodzenie i rodzina

Giotto był synem kowala o imieniu Bondone. To pochodzenie, choć prozaiczne, przeczy niektórym legendom o jego rzekomym pasterskim pochodzeniu, które często towarzyszą biografiom wielkich artystów. Jego ojciec, Bondone, zapewnił mu podstawy, które pozwoliły mu później rozwinąć swój niezwykły talent, choć z pewnością nie był on artystą z zawodu.

Małżeństwo i potomstwo

Około 1290 roku Giotto poślubił Ricevutę di Lapo del Pela, znaną powszechnie jako „Ciuta”. Z tego związku narodziło się ośmioro dzieci. Rodzina stanowiła ważny element jego życia, choć jego sława i artystyczne zaangażowanie często przenosiły go z miejsca na miejsce. Posiadanie licznego potomstwa świadczy o jego stabilizacji życiowej obok intensywnej kariery.

Warto wiedzieć: Giotto miał ośmioro dzieci z małżeństwa z Ricevutą di Lapo del Pela.

Wygląd zewnętrzny i poczucie humoru

Według relacji Giovanniego Boccaccia, Giotto był uważany za „najbrzydszego człowieka we Florencji”. Ta opinia doprowadziła do powstania anegdoty, która doskonale ilustruje jego poczucie humoru. Kiedy Dante zapytał go, jak twórca tak pięknych obrazów może mieć tak brzydkie dzieci, Giotto miał odpowiedzieć: „Obrazy robię w dzień, a dzieci w nocy”. Ta riposta świadczy o jego inteligencji i dystansie do siebie.

Status materialny i stabilizacja

Do 1301 roku Giotto był już właścicielem domu we Florencji, co świadczy o jego rosnącym statusie materialnym i stabilizacji. Dokumenty z tego okresu potwierdzają, że posiadał on wówczas także znaczące posiadłości ziemskie. Jego sukces finansowy był odzwierciedleniem jego rosnącej renomy jako artysty, który potrafił przekształcić swój talent w stabilne i dostatnie życie.

Kariera artystyczna Giotto di Bondone

Legendarne odkrycie talentu

Według przekazu Giorgio Vasariego, wielki malarz Cimabue miał odkryć talent Giotta, gdy ten był jeszcze chłopcem pasącym owce. Giotto miał zwyczaj rysowania zwierząt na skale, a jego rysunki były tak realistyczne i pełne życia, że Cimabue, widząc je, natychmiast zaproponował mu naukę w swoim warsztacie. To legendarne odkrycie zapoczątkowało niezwykłą ścieżkę kariery młodego artysty.

Przełomowy styl i odejście od tradycji

Giotto dokonał decydującego zerwania z panującym w sztuce stylem bizantyńskim. Wprowadził do malarstwa trójwymiarowość postaci, nadając im realną objętość i masę, a także naturalną ekspresję twarzy. Jego postacie zaczęły odczuwać emocje, a ich ułożenie i gesty stały się bardziej ludzkie. To właśnie te innowacje sprawiły, że jest on uznawany za jednego z prekursorów renesansu.

Główne dzieło – Kaplica Scrovegnich

Około 1305 roku Giotto ukończył dekorację wnętrza kaplicy w Padwie, znanej jako Kaplica Scrovegnich (lub Kaplica dell’Arena). Ten monumentalny cykl fresków, przedstawiający życie Maryi i Chrystusa, jest uznawany za jedno z największych arcydzieł wczesnego renesansu. W 2021 roku Kaplica Scrovegnich w Padwie została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, co podkreśla jej niezaprzeczalne znaczenie.

Cykl fresków w Kaplicy Scrovegnich w Padwie zawiera takie sceny jak „Zwiastowanie”, „Narodziny Maryi”, „Zjednoczenie Joachima i Anny”, „Narodziny Dzieciątka”, „Pokłon Trzech Króli” czy „Sąd Ostateczny”. Kompozycja i ułożenie postaci w tych malowidłach wprowadzają nową dynamikę i emocjonalność, która odróżnia je od wcześniejszych dzieł. Freski Giotta w kaplicy scrovegnich w padwie są wzorcem dla przyszłych pokoleń artystów.

Działalność architektoniczna

W 1334 roku gmina Florencja wybrała Giotta na projektanta nowego campanile (dzwonnicy) katedry florenckiej. To zadanie dowodzi, jak wszechstronnym artystą był Giotto di Bondone, który oprócz malarstwa, posiadał również talent architektoniczny. Jego projekt dzwonnicy, choć ukończony po jego śmierci, stał się jednym z symboli Florencji, łączącym piękno i funkcjonalność.

Praca w Rzymie i mozaika Navicella

Giotto pracował również w Rzymie, gdzie na zlecenie kardynała Jacopo Stefaneschiego zaprojektował słynną mozaikę „Navicella”. Pierwotnie przeznaczona dla starej Bazyliki św. Piotra, mozaika ta była kolejnym dowodem jego mistrzostwa i wszechstronności. Choć oryginalna mozaika uległa zniszczeniu, jej projekt i znaczenie dla sztuki są nadal doceniane.

Pobyt w Asyżu i spory o autorstwo fresków

Giotto przebywał w Asyżu w latach 1306–1311, gdzie tworzył freski w dolnym kościele Bazyliki św. Franciszka. Jednakże, autorstwo słynnego cyklu „Życie św. Franciszka” znajdującego się w górnym kościele Bazyliki św. Franciszka w Asyżu, jest od lat przedmiotem sporów wśród historyków sztuki. Niezależnie od tych dyskusji, jego pobyt w Asyżu był ważnym etapem w jego karierze.

Uznanie i osiągnięcia Giotto di Bondone

Uznanie współczesnych

Giotto cieszył się ogromnym uznaniem już za życia. Bankier i kronikarz Giovanni Villani pisał o nim jako o „najwyższym mistrzu malarstwa swoich czasów”. Podkreślał, że wszystkie jego figury i ich pozy były rysowane zgodnie z naturą, co było rewolucyjne w tamtych czasach. Jego reputacja jako geniusza malarskiego była powszechnie akceptowana, a jego dzieła wyznaczały nowe standardy.

Wpływ na szkoły malarskie

Praca Giotta w Rimini dała początek szkole riminińskiej, która rozwinęła jego innowacyjne podejście do malarstwa. Jego styl, oparty na obserwacji natury i realistycznym przedstawianiu postaci, ukształtował całe pokolenia malarzy w północnych Włoszech, a jego wpływ rozprzestrzenił się daleko poza ten region. Był on prawdziwym prekursorem, którego wizja inspirowała artystów przez wieki.

Tabela chronologiczna kariery Giotto di Bondone

Ciekawostki z życia Giotto di Bondone

Anegdota o idealnym kole

Jedna z najbardziej znanych anegdot dotyczących Giotta opowiada o jego niezwykłej precyzji. Kiedy papież Benedykt XI wysłał posłańca z prośbą o próbkę jego umiejętności, Giotto, zamiast wysyłać szkic czy obraz, jednym ruchem ręki, bez użycia cyrkla, narysował czerwoną farbą idealne koło. Ta historia podkreśla jego techniczne mistrzostwo i pewność siebie.

Żart z muchą

Według Vasariego, Giotto, będąc jeszcze uczniem Cimabue, namalował na twarzy postaci na obrazie swojego mistrza muchę tak realistyczną, że Cimabue po powrocie do pracowni kilkakrotnie próbował ją odpędzić ręką, myśląc, że jest prawdziwa. Ta anegdota świadczy o wczesnym geniuszu Giotta i jego zdolności do tworzenia iluzji.

Inspiracja kometą Halleya

W scenie „Pokłonu Trzech Króli” w Kaplicy Scrovegnich, Giotto namalował Gwiazdę Betlejemską jako kometę. Przypuszcza się, że zainspirował go widok komety Halleya w 1301 roku, co pokazuje, jak artysta potrafił czerpać inspirację z obserwacji zjawisk astronomicznych i wplatać je w swoje dzieła religijne, nadając im unikalny wymiar.

Innowacje w perspektywie

Giotto jako jeden z pierwszych artystów stosował odważne skróty perspektywiczne, tworząc iluzję głębi na płaskiej powierzchni. Często ustawiał postacie tyłem do widza, co wzmacniało poczucie przestrzeni i angażowało widza w scenę. Jego podejście do perspektywy było rewolucyjne i wyznaczyło nowe kierunki w kompozycji malarskiej.

Problemy z pigmentem

Wiele błękitów w jego freskach uległo zniszczeniu z biegiem czasu. Wynikało to z faktu, że drogi pigment ultramaryny musiał być nakładany techniką „a secco” (na suchy tynk), co sprawiało, że z czasem zaczął odpadać. Ten problem techniczny pokazuje wyzwania, z jakimi borykali się artyści w tamtych czasach, nawet przy użyciu najdroższych materiałów.

Giotto di Bondone, przez swoje innowacyjne podejście do przedstawiania ludzkich emocji i trójwymiarowości, zrewolucjonizował malarstwo, otwierając drogę sztuce renesansu i pozostawiając po sobie dziedzictwo, które inspiruje do dziś.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Giotto