Jane Fonda: Ikona kina, aktywistka i wieczna rewolucjonistka

0

Jane Seymour Fonda, urodzona 21 grudnia 1937 roku w Nowym Jorku, to ikona amerykańskiego kina, która na początku 2026 roku będzie obchodzić swoje 89. urodziny. Jako córka legendarnego aktora Henry’ego Fondy i Frances Ford Seymour, odziedziczyła artystyczny talent, który w pełni rozwinęła, stając się jedną z najbardziej rozpoznawalnych i wpływowych postaci w Hollywood. Jej bogate życie, naznaczone zarówno wybitnymi kreacjami aktorskimi, jak i zaangażowaniem w sprawy społeczne, obejmuje trzy małżeństwa i trójkę dzieci, w tym aktora Troya Garity’ego.

Kariera Jane Fondy rozpoczęła się od modelingu, gdzie pojawiała się na okładkach prestiżowego „Vogue”, zanim w pełni poświęciła się aktorstwu. Kształtowanie jej talentu było ściśle związane z kluczowymi spotkaniami, w tym z Lee Strasbergiem w słynnym Actors Studio, który dostrzegł w niej niezwykły potencjał. Fonda zadebiutowała na deskach nowojorskiego Broadwayu w 1960 roku, a niedługo potem zdobyła uznanie na wielkim ekranie. Status ikony stylu i symbolu seksu ugruntował film „Barbarella”, a jej dorobek artystyczny został uhonorowany dwoma Oscarami dla najlepszej aktorki, siedmioma Złotymi Globami oraz licznymi nagrodami za całokształt twórczości.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2026 roku Jane Fonda ma 88 lat.
• Żona/Mąż: Jane Fonda była trzykrotnie zamężna.
• Dzieci: Ma troje dzieci, w tym aktora Troya Garity’ego.
• Zawód: Aktorka, aktywistka, producentka.
• Główne osiągnięcie: Dwa Oscary dla najlepszej aktorki, liczne nagrody za całokształt twórczości, rewolucjonistka fitness.

Podstawowe informacje o Jane Fondzie

Jane Seymour Fonda przyszła na świat 21 grudnia 1937 roku w Doctors Hospital na Manhattanie w Nowym Jorku. W styczniu 2026 roku aktorka ma 88 lat. Urodziła się przez cesarskie cięcie. Jej rodzicami byli ceniony amerykański aktor Henry Fonda oraz Frances Ford Seymour, pochodząca z kanadyjskiej rodziny o arystokratycznych korzeniach. Aktorka otrzymała imię na cześć Jane Seymour, trzeciej żony angielskiego króla Henryka VIII, z którą była spokrewniona po matce. Z tego powodu do czwartej klasy szkoły podstawowej znana była jako „Lady”. Nazwisko Fonda, według przekazów rodzinnych, ma pochodzenie włoskie – od przodka, który w XVI wieku wyemigrował do Holandii, a jego potomkowie osiedlili się w Nowym Jorku około 1650 roku.

Rodzina i życie prywatne Jane Fondy

Rodzice i rodzeństwo

Tragiczne wydarzenia naznaczyły dzieciństwo Jane Fondy. Jej matka, Frances Ford Seymour, zmarła samobójczą śmiercią w 1950 roku, gdy Jane miała zaledwie 12 lat. Śmierć nastąpiła podczas pobytu matki w szpitalu psychiatrycznym Craig House w Beacon w stanie Nowy Jork. Ojciec aktorki, Henry Fonda, w tym samym roku poślubił Susan Blanchard, kobietę o 23 lata od niego młodszą. To drugie małżeństwo Henry’ego Fondy również zakończyło się rozwodem. Jane Fonda miała brata, Petera Fondę, który również odniósł sukcesy jako aktor. Posiadała także przyrodnią siostrę ze strony matki, Frances de Villers Brokaw, znaną jako „Pan”.

Małżeństwa i związki

Jane Fonda była trzykrotnie zamężna, a jej związki często budziły zainteresowanie mediów. Pierwszym mężem aktorki był francuski reżyser Roger Vadim. Pobrali się w 1965 roku, a rozwiedli w 1973 roku. Drugim mężem był amerykański aktywista polityczny Tom Hayden, z którym związała się w 1973 roku, a rozwiodła w 1990 roku. Trzecim mężem, a zarazem ostatnim, był potentat medialny Ted Turner. Ich małżeństwo trwało od 1991 do 2001 roku. Po rozstaniu z Turnerem, w latach 2009–2017, pozostawała w nieformalnym związku z producentem Richardem Perrym. Siostrzenicą Jane Fondy jest aktorka Bridget Fonda.

Dzieci

Jane Fonda jest matką trojga dzieci. Jednym z jej dzieci jest syn Troy Garity, który podążył śladami rodziców i został aktorem. Mary Williams to jej adoptowana córka, którą przygarnęła w sposób nieformalny, co świadczy o jej otwartości i chęci niesienia pomocy.

Kariera zawodowa Jane Fondy

Początki kariery: modelka i debiut

Zanim Jane Fonda w pełni poświęciła się aktorstwu, zdobywała doświadczenie jako modelka. Jej wizerunek zdobił okładki prestiżowego magazynu „Vogue”, co stanowiło ważny etap w jej wczesnej karierze. Zainteresowanie sztuką i teatrem pogłębiło się w 1954 roku, kiedy to wystąpiła wraz ze swoim ojcem, Henrym Fondą, w charytatywnym przedstawieniu „The Country Girl” w Omaha Community Playhouse. To doświadczenie z pewnością umocniło jej decyzje zawodowe i skierowało ją na ścieżkę kariery artystycznej.

Decydujące spotkanie i rozwój aktorski

Przełomowym momentem w rozwoju aktorskim Jane Fondy było spotkanie z Lee Strasbergiem w 1958 roku w słynnym Actors Studio w Nowym Jorku. Strasberg, uznany pedagog aktorski i mistrz metody, dostrzegł w niej ogromny talent i potencjał, co skłoniło ją do całkowitego poświęcenia się aktorstwu. Jego wiara w jej możliwości stała się kluczowym impulsem do dalszego rozwoju i budowania kariery w Hollywood. Po tym spotkaniu, Fonda podjęła intensywne studia aktorskie, które ukształtowały jej warsztat i przygotowały do wyzwań na scenie i ekranie.

Przełomowe role i status gwiazdy

Jane Fonda zadebiutowała na Broadwayu w 1960 roku w sztuce „There Was a Little Girl”, zdobywając za nią nominację do prestiżowej nagrody Tony. W tym samym roku zaliczyła swój debiut kinowy w komedii romantycznej „Tall Story”. Jej kariera nabrała tempa, gdy w 1964 roku wystąpiła we francuskim filmie „Circle of Love”, stając się jedną z pierwszych amerykańskich gwiazd, które odważyły się na odważne sceny w kinie europejskim. Mimo propozycji ról w kultowych filmach, takich jak „Doktor Żywago” (gdzie odrzuciła rolę Lary z powodu długiego wyjazdu na plan zdjęciowy), „Dziecko Rosemary” czy „Bonnie i Clyde”, Fonda konsekwentnie budowała swoją artystyczną ścieżkę. Status symbolu seksu zyskała dzięki tytułowej roli w filmie science-fiction „Barbarella” z 1968 roku, wyreżyserowanym przez jej ówczesnego męża, Rogera Vadima. Jej talent aktorski został doceniony w filmie „Czyż nie dobija się koni?” z 1969 roku, za który otrzymała nagrodę New York Film Critics Circle i swoją pierwszą z siedmiu nominacji do Oscara.

Okres wycofania i powrotu na ekrany

Po serii znaczących sukcesów w latach 70. i 80., Jane Fonda podjęła decyzję o wycofaniu się z aktorstwa w 1991 roku, po ślubie z Tedem Turnerem. Powróciła na ekrany dopiero w 2005 roku, grając w popularnym filmie „Sposób na teściową”. Ten powrót potwierdził jej niegasnącą popularność i niezwykłe umiejętności aktorskie, pokazując, że czas nie odebrał jej talentu.

Sukcesy w serialach

W latach 2015–2022 Jane Fonda odnosiła znaczące sukcesy w serialu komediowym Netflixa „Grace i Frankie”. W tej produkcji grała u boku swojej wieloletniej przyjaciółki Lily Tomlin, a ich wspólna praca została doceniona nominacją do nagrody Emmy, co świadczy o jej wszechstronności i zdolności do odnajdywania się w nowych formatach i projektach telewizyjnych.

Osiągnięcia i nagrody Jane Fondy

Nagrody filmowe

Oscary

Jane Fonda jest dwukrotną laureatką Oscara dla najlepszej aktorki. Pierwszą statuetkę zdobyła w 1971 roku za przejmującą rolę prostytutki Bree Daniels w thrillerze „Klute”. Drugiego Oscara otrzymała w 1978 roku za wybitną kreację w dramacie wojennym „Powrót do domu”. Te nagrody są świadectwem jej mistrzostwa w kreowaniu złożonych postaci i znaczącego wkładu w historię kina.

Złote Globy

W swojej bogatej kolekcji nagród, Jane Fonda posiada siedem Złotych Globów. Wśród nich znajduje się prestiżowa nagroda Cecil B. DeMille Award, przyznana w 2021 roku za całokształt twórczości. Złote Globy są dowodem jej stałego uznania w branży filmowej przez dekady, potwierdzając jej status jako jednej z najważniejszych aktorek swojego pokolenia.

Nagrody za całokształt twórczości

Jane Fonda została uhonorowana licznymi wyróżnieniami za całokształt swojej kariery, co podkreśla jej nieoceniony wkład w świat sztuki. Otrzymała Honorową Złotą Palmę w Cannes w 2007 roku, AFI Life Achievement Award w 2014 roku, Złotego Lwa za całokształt na Festiwalu Filmowym w Wenecji w 2017 roku oraz Screen Actors Guild Life Achievement Award w 2025 roku. Te nagrody potwierdzają jej status jako jednej z najważniejszych postaci w historii kina, inspirującej kolejne pokolenia artystów.

Inne prestiżowe wyróżnienia

Za rolę w filmie „Czyż nie dobija się koni?” z 1969 roku, Jane Fonda otrzymała nagrodę New York Film Critics Circle, co było jej pierwszą z siedmiu nominacji do Oscara. W 1984 roku zdobyła nagrodę Primetime Emmy dla najlepszej aktorki w miniserialu lub filmie telewizyjnym za swój poruszający występ w produkcji „The Dollmaker”.

Aktywizm, filantropia i osobowość Jane Fondy

Działalność polityczna i społeczna

Od czasów wojny w Wietnamie, Jane Fonda jest powszechnie uznawana za aktywną działaczkę polityczną. W 1972 roku odwiedziła Hanoi, gdzie jej zdjęcie na północnowietnamskim dziale przeciwlotniczym wywołało ogromne kontrowersje i przyniosło jej przydomek „Hanoi Jane”. Jej zaangażowanie w sprawy społeczne nie ograniczało się jedynie do działań antywojennych. W 1984 roku współtworzyła Hollywood Women’s Political Committee, aktywnie angażując się w procesy polityczne i społeczne w Stanach Zjednoczonych, stając się głosem dla wielu marginalizowanych grup.

Zaangażowanie w ochronę środowiska i feminizm

Jane Fonda jest zdeklarowaną feministką i gorącą orędowniczką ochrony środowiska. W 2005 roku współzałożyła Women’s Media Center, organizację mającą na celu zwiększenie widoczności kobiet w mediach i promowanie ich głosu. Aktywnie wspierała ruchy Native Americans (rdzennych Amerykanów), społeczność LGBTQ+ oraz protestowała przeciwko wojnie w Iraku i przemocy wobec kobiet. Jej postawa pokazuje głębokie zaangażowanie w budowanie bardziej sprawiedliwego i zrównoważonego świata.

Działalność edukacyjna i autobiografia

W 2005 roku Jane Fonda opublikowała swoją autobiografię „My Life So Far”, która stała się ważną częścią jej działalności publicznej i edukacyjnej. Książka ta pozwoliła czytelnikom lepiej poznać jej życie, doświadczenia i poglądy, umacniając jej wizerunek jako osoby aktywnej, świadomej i otwartej na dzielenie się swoimi przemyśleniami.

Sport i hobby Jane Fondy

Początki pasji do ruchu

Pierwsze przejawy pasji Jane Fondy do aktywności fizycznej widoczne były już w wieku 15 lat, kiedy pracowała jako instruktorka tańca w Fire Island Pines w stanie Nowy Jork. To wczesne doświadczenie z ruchem z pewnością wpłynęło na jej późniejsze zaangażowanie w promowanie zdrowego stylu życia, które stało się jednym z jej znaków rozpoznawczych.

Rewolucja fitness i sukcesy wideo

W 1982 roku Jane Fonda zapoczątkowała rewolucję fitness, wydając kasetę wideo „Jane Fonda’s Workout”. Nagranie to stało się najlepiej sprzedającym się wydawnictwem VHS w historii, sprzedając się w milionach egzemplarzy. W ciągu 13 lat wydała łącznie 22 filmy z ćwiczeniami, które sprzedały się w nakładzie ponad 17 milionów egzemplarzy. Po długiej przerwie, w latach 2009–2012 wydała kolejnych pięć zestawów ćwiczeń, kontynuując swoją misję promowania aktywnego stylu życia i zachęcając miliony ludzi do dbania o zdrowie.

Kontrowersje i skandale z udziałem Jane Fondy

Krytyka i nieprzychylne oceny

W 1963 roku, pomimo późniejszych uznania krytyków, Jane Fonda została uznana za „Najgorszą Aktorkę Roku” przez magazyn „Harvard Lampoon” za rolę w filmie „Raport Chapmana”. Ten incydent stanowił kontrast wobec jej późniejszych sukcesów i dominacji na ekranie, pokazując, że droga do uznania bywa kręta.

Problemy prawne i skandale medialne

W 1966 roku Jane Fonda podjęła kroki prawne, pozywając magazyn „Playboy” za opublikowanie bez jej zgody zdjęć zrobionych przez paparazzi na planie filmu „The Game Is Over”. W 1970 roku została aresztowana, co stało się jednym z ikonicznych momentów jej działalności aktywistycznej w erze kontrkultury, podkreślając jej odwagę i determinację w walce o swoje przekonania.

Kontrowersje związane z podróżą do Hanoi

Jej wizyta w Hanoi w 1972 roku podczas wojny w Wietnamie wywołała ogromny skandal w Stanach Zjednoczonych. Po latach aktorka wyrażała żal z powodu niektórych okoliczności tej podróży, jednak nigdy nie wycofała się ze swoich antywojennych przekonań, które stanowiły dla niej kluczowy element tożsamości aktywistki i wyraz jej głębokich zasad moralnych.

Ciekawostki i mniej znane fakty o Jane Fondzie

Po porzuceniu studiów w Vassar College, Jane Fonda spędziła sześć miesięcy w Paryżu, studiując sztukę, zanim ostatecznie zdecydowała się na karierę aktorską w USA. Przygotowując się do roli prostytutki Bree Daniels w filmie „Klute”, przeprowadzała dogłębne wywiady z prawdziwymi prostytutkami i madammami, dążąc do jak najlepszego zrozumienia psychiki swojej postaci. Powróciła na Broadway w 2009 roku w sztuce „33 Variations” po aż 46 latach nieobecności na scenie teatralnej, za co od razu otrzymała nominację do nagrody Tony.

Jej oficjalna strona internetowa to janefonda.com, gdzie dzieli się informacjami o swojej pracy i aktywizmie. Oprócz korzeni włoskich i holenderskich, Jane Fonda posiada również pochodzenie angielskie, francuskie oraz szkockie. Jej pełne imię i nazwisko to Jane Seymour Fonda, jednak po ślubie z pierwszym mężem używała również nazwiska Jane Seymour Plemiannikov. W 2021 roku otrzymała prestiżową nagrodę Cecil B. DeMille Award za całokształt twórczości, a w 2025 roku uhonorowano ją Screen Actors Guild Life Achievement Award. W 2014 roku otrzymała AFI Life Achievement Award, a w 2017 roku Złotego Lwa za całokształt.

Najważniejsze filmy Jane Fondy

• „Tall Story” (1960)
• „Circle of Love” (1964)
• „Barbarella” (1968)
• „Czyż nie dobija się koni?” (1969)
• „Klute” (1971)
• „Powrót do domu” (1978)
• „Sposób na teściową” (2005)

Nagrody i wyróżnienia Jane Fondy

Warto wiedzieć: Jane Fonda, jako córka słynnego aktora Henry’ego Fondy, często musiała zmagać się z porównaniami i presją związaną z dziedzictwem ojca, co jednak paradoksalnie kształtowało jej determinację do budowania własnej, unikalnej ścieżki kariery, dowodząc swojej niezależności i talentu.

Podsumowując, życie i kariera Jane Fondy to fascynująca opowieść o nieustannej ewolucji, od ikony kina po zaangażowaną działaczkę społeczną. Jej wszechstronność, odwaga w wyrażaniu własnych przekonań oraz niezachwiana pasja do sztuki i aktywizmu sprawiają, że pozostaje inspiracją dla milionów ludzi na całym świecie, udowadniając, że można połączyć sukces artystyczny z głębokim zaangażowaniem w budowanie lepszego jutra.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jane_Fonda