Ludwig Mies van der Rohe, urodzony 27 marca 1886 roku w Akwizgranie, był jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii architektury XX wieku. Jego życie, które zakończyło się 17 sierpnia 1969 roku w Chicago w wieku 83 lat, naznaczone było nieustannym dążeniem do minimalistycznej perfekcji i stworzeniem dzieł, które do dziś wyznaczają standardy w projektowaniu. Mimo braku formalnego wykształcenia architektonicznego, jego kariera, od skromnych początków w rodzinnym warsztacie po międzynarodowe uznanie, jest świadectwem niezwykłego talentu i determinacji. Związany przez wiele lat z projektantką Lilly Reich, a później z artystką Lora Marx, Mies van der Rohe pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo, które nadal inspiruje i kształtuje przestrzeń miejską na całym świecie.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na sierpień 1969 roku miał 83 lata.
- Żona/Mąż: Adele Auguste Bruhn (separacja).
- Dzieci: Trzy córki z Adą Bruhn (Dorothea, Marianne, Waltraut) oraz jeden nieślubny syn.
- Zawód: Architekt, projektant.
- Główne osiągnięcie: Pionier modernizmu, twórca koncepcji „mniej znaczy więcej”, autor ikonicznych budynków i mebli.
Podstawowe informacje o Ludwig Mies van der Rohe
Maria Ludwig Michael Mies, który później przyjął imię Ludwig Mies van der Rohe, przyszedł na świat 27 marca 1886 roku w Akwizgranie, w ówczesnym Królestwie Prus. Jego decyzja o modyfikacji nazwiska – dodanie panieńskiego nazwiska matki „Rohe” i niderlandzkiego łącznika „van der” – była świadomym zabiegiem marketingowym, mającym na celu odcięcie się od rzemieślniczych korzeni i stworzenie wizerunku architekta odpowiadającego aspiracjom berlińskiej elity. Przez pierwsze 58 lat życia, do 1944 roku, był obywatelem niemieckim, po czym przyjął obywatelstwo amerykańskie, symbolizując ostateczne zerwanie z przeszłością i otwarcie nowego etapu kariery w Stanach Zjednoczonych. Jego filozofia projektowania, zakorzeniona w zasadach minimalizmu, przejrzystości i dbałości o detale, stała się fundamentem jego stylu i wywarła głęboki wpływ na kolejne pokolenia architektów.
Warto wiedzieć: Mies van der Rohe jest powszechnie kojarzony z dwoma słynnymi aforyzmami, które definiowały jego styl: „mniej znaczy więcej” (less is more) oraz „Bóg tkwi w szczegółach” (God is in the details), odzwierciedlającymi jego dążenie do minimalistycznej doskonałości i precyzji wykonania.
Rodzina i życie prywatne Mies van der Rohe
Małżeństwo z Adele Auguste Bruhn
W 1913 roku Ludwig Mies van der Rohe poślubił Adele Auguste (Adę) Bruhn, córkę wpływowego przemysłowca. Ich małżeństwo, choć początkowo zawarte w 1913 roku, nie przetrwało próby czasu i zakończyło się separacją w 1918 roku. Mimo rozstania, Ada Bruhn żyła do 1951 roku, a ich związek miał znaczący wpływ na jego życie osobiste i towarzyskie w tamtym okresie.
Dzieci z małżeństwa z Adą Bruhn
Z Adą Bruhn Mies van der Rohe miał trzy córki: Dorotheę (1914–2008), znaną później jako tancerka i aktorka Georgia; Marianne (1915–2003) oraz Waltraut (1917–1959). Dzieci te stanowiły ważny element jego życia rodzinnego, choć jego relacje osobiste były często skomplikowane i naznaczone intensywną pracą zawodową.
Nieślubny syn
W 1917 roku, w okresie służby wojskowej, na świat przyszedł nieślubny syn Miesa van der Rohe. Rodziny z tego okresu jego życia pokazują złożoność jego relacji osobistych, zwłaszcza w kontekście pogłębiającego się kryzysu w małżeństwie z Adą Bruhn.
Relacja z Lilly Reich
Od 1925 roku bliską współpracowniczką i partnerką życiową Miesa van der Rohe była projektantka Lilly Reich. Ich synergia zawodowa zaowocowała licznymi innowacyjnymi projektami w dziedzinie designu wnętrz i mebli. Ich związek trwał do momentu, gdy Mies van der Rohe podjął decyzję o emigracji do Stanów Zjednoczonych pod koniec lat 30. XX wieku.
Późne związki i partnerki
Po przeprowadzce do Stanów Zjednoczonych, od 1940 roku aż do śmierci, jego główną towarzyszką była artystka Lora Marx (1900–1989). W międzyczasie utrzymywał również inne relacje, m.in. z rzeźbiarką Mary Callery oraz krótki romans z Nelly van Doesburg, co świadczy o jego bogatym życiu towarzyskim.
Kariera zawodowa i edukacja
Początki zawodowe i terminowanie
Swoje pierwsze kroki w zawodzie Ludwig Mies van der Rohe stawiał w warsztacie kamieniarskim swojego ojca, zdobywając praktyczne umiejętności rzemieślnicze. Następnie, w Berlinie, podjął pracę u cenionego projektanta wnętrz Bruno Paula, co stanowiło kolejny ważny etap jego wczesnej edukacji zawodowej i ukształtowało jego rzemieślnicze podejście do projektowania.
Współpraca z Peterem Behrensem
Kluczowym okresem rozwoju Miesa van der Rohe była jego praca w prestiżowym studio Petera Behrensa w latach 1908–1912. W tym czasie miał okazję współpracować z takimi talentami jak Le Corbusier i Walter Gropius, co pozwoliło mu na zetknięcie się z najnowszymi trendami w architekturze i designie oraz na kształtowanie własnego, unikalnego stylu.
Dyrektor Bauhausu
W latach 30. XX wieku Ludwig Mies van der Rohe objął funkcję ostatniego dyrektora Bauhausu, przełomowej szkoły modernistycznej, która wywarła ogromny wpływ na rozwój architektury i designu na całym świecie. Jego przywództwo w tej instytucji stanowiło ważny rozdział w historii modernizmu.
Zamknięcie Bauhausu
Okres dyrektorowania Miesa w Bauhausie przypadł na burzliwe czasy polityczne w Niemczech. Po zmuszeniu szkoły przez nazistów do opuszczenia Dessau w 1932 roku, przeniósł ją do opuszczonej fabryki telefonów w Berlinie. Pomimo tych trudności, pod naciskiem Gestapo, Mies van der Rohe podjął decyzję o zamknięciu szkoły w lipcu 1933 roku, co było dramatycznym zakończeniem jednego z najważniejszych eksperymentów edukacyjnych w historii architektury.
Kariera akademicka w USA
Po emigracji do Stanów Zjednoczonych, Mies van der Rohe przyjął propozycję kierowania szkołą architektury w Armour Institute of Technology, które później przekształciło się w Illinois Institute of Technology (IIT) w Chicago. Jego przybycie do USA otworzyło nowy, niezwykle owocny etap jego kariery, gdzie mógł w pełni rozwijać swoje wizje architektoniczne.
Kampus IIT
Jednym z jego monumentalnych dokonań w Stanach Zjednoczonych było zaprojektowanie całego kampusu Illinois Institute of Technology. W ramach tego projektu powstało wiele budynków, w tym jego osobiste arcydzieło – S.R. Crown Hall, który stał się symbolem jego koncepcji przestrzeni i kluczowym elementem kampusu.
Przełomowe projekty wieżowców
Już w 1919 roku Ludwig Mies van der Rohe tworzył wizjonerskie plany szklanych wieżowców, czego przykładem są projekty dla Friedrichstraße w Berlinie. Jednak to w Stanach Zjednoczonych zrealizował swoje najważniejsze i najbardziej wpływowe projekty wysokościowe, które na zawsze zmieniły krajobraz miejski i wyznaczyły nowe standardy w budownictwie wieżowców.
Seagram Building
Ukończony w 1958 roku w Nowym Jorku Seagram Building stał się wzorcem dla nowoczesnych biurowców na całym świecie. Jego elegancka fasada ze szkła i brązu, a także precyzyjne proporcje, sprawiły, że budynek ten jest uważany za jedno z najdoskonalszych dzieł architektury modernistycznej i symbol nowej ery w projektowaniu drapaczy chmur.
860–880 Lake Shore Drive
Kompleks apartamentowców 860–880 Lake Shore Drive w Chicago, ukończony w latach 50. XX wieku, zrewolucjonizował budownictwo mieszkaniowe. Dzięki zastosowaniu innowacyjnej stalowej konstrukcji i szklanych elewacji, budynki te wyznaczyły nowe standardy w projektowaniu budynków mieszkalnych, łącząc funkcjonalność z estetyką, i są dziś ikoną chicagowskiego krajobrazu.
Warto wiedzieć: Mies van der Rohe, pracując u Petera Behrensa, pełnił funkcję kierownika budowy Ambasady Cesarstwa Niemieckiego w Sankt Petersburgu, co stanowiło jego wczesne doświadczenie w zarządzaniu dużymi projektami.
Nagrody i osiągnięcia
Kariera Ludwiga Miesa van der Rohe została uhonorowana licznymi prestiżowymi nagrodami, potwierdzającymi jego znaczący wkład w dziedzinę architektury i designu, w tym Order Pour le Mérite (1959), Królewski Złoty Medal RIBA (1959), Złoty Medal AIA (1960) oraz Prezydencki Medal Wolności (1963). Te wyróżnienia podkreślają jego międzynarodowe uznanie i wpływ na rozwój architektury na przestrzeni dekad.
Ikoniczne budowle
Pawilon Barceloński
Pawilon Barceloński, zaprojektowany jako tymczasowy pawilon Niemiec na wystawę światową w Barcelonie w 1929 roku, stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli modernizmu. Jego lekkość, elegancja i zastosowanie luksusowych materiałów wyznaczyły nowe standardy w projektowaniu przestrzeni wystawienniczych. Choć został rozebrany w 1930 roku, jego wpływ był tak ogromny, że w 1986 roku dokonano jego pełnej rekonstrukcji, pozwalając kolejnym pokoleniom podziwiać jego piękno.
Villa Tugendhat w Brnie
Ukończona w 1930 roku Villa Tugendhat w Brnie, Czechosłowacji (obecnie Czechy), jest uważana za jedno z europejskich arcydzieł Miesa van der Rohe. W tej rezydencji architekt połączył nowoczesną formę z niezwykle kosztownymi materiałami, takimi jak onyks czy egzotyczne drewno mahoniowe, wprowadzając nowe podejście do przestrzeni życiowej i jej integracji z otoczeniem.
Edith Farnsworth House
Zbudowany w latach 1946–1951 Edith Farnsworth House to szklany pawilon położony nad rzeką Fox River, zaprojektowany jako weekendowy dom dla dr Edith Farnsworth. Budynek ten, unoszący się 6 stóp nad ziemią, jest często opisywany jako „świątynia zawieszona między niebem a ziemią”, choć jego budowa wiązała się z licznymi sporami prawnymi i publicznym konfliktem między architektem a klientką.
Chicago Federal Complex
Zrealizowany w latach 1964–1974 Chicago Federal Complex to monumentalny kompleks trzech budynków, zjednoczonych wspólnym placem i rygorystyczną siatką modułową. Ten projekt stanowi przykład jego późniejszego podejścia do projektowania dużych obiektów użyteczności publicznej, łącząc monumentalność z czystością formy i funkcjonalnością.
Neue Nationalgalerie
Neue Nationalgalerie w Berlinie, otwarta w 1968 roku, jest ostatnim wielkim dziełem Miesa van der Rohe. Ten budynek jest kwintesencją jego koncepcji „przestrzeni uniwersalnej”, gdzie architektura staje się tłem dla dzieł sztuki, a sama forma jest podporządkowana funkcji i minimalizmowi.
Kontrowersje i relacje z nazistami
Mimo że modernizm, którego Mies van der Rohe był czołowym przedstawicielem, był zwalczany przez nazistów, architekt początkowo próbował odnaleźć się w nowej rzeczywistości politycznej Trzeciej Rzeszy, dołączając do Izby Kultury Rzeszy, co było konieczne do legalnego wykonywania zawodu. Jego projekt na Bank Rzeszy został nagrodzony, ale ostatecznie odrzucony przez Adolfa Hitlera. Mies podpisał również manifest popierający sukcesję Hitlera po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga. Dopiero gdy jego projekty zostały uznane za sprzeczne z nazistowską estetyką, zdecydował się na emigrację do Stanów Zjednoczonych.
Ciekawostki z życia i twórczości Mies van der Rohe
- Początki w dyplomacji: Na początku kariery, pracując jeszcze u Behrensa, Mies pełnił funkcję kierownika budowy Ambasady Cesarstwa Niemieckiego w Sankt Petersburgu.
- Mies jako projektant mebli: Oprócz budynków, architekt projektował ikoniczne meble, często we współpracy z Lilly Reich.
- Krzesło Barcelona: Zaprojektowane specjalnie na wystawę w 1929 roku, stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych mebli XX wieku.
- Krzesło Brno: Kolejny klasyk designu, stworzony na potrzeby sypialni w Villi Tugendhat.
- Nowoczesne technologie: W swoich meblach wykorzystywał innowacyjne jak na tamte czasy materiały, np. chromowaną stal.
- Wpływ Franka Lloyda Wrighta: Mies przyznał, że ogromny wpływ na jego myślenie miała wystawa prac Wrighta (Wasmuth Portfolio), którą widział w Berlinie w 1910 roku.
- Koncepcja „skóry i kości”: Tak określał swoją architekturę opartą na stalowym szkielecie wypełnionym szkłem.
- Brak formalnego wykształcenia: Mies nigdy nie ukończył studiów architektonicznych, był samoukiem, który wiedzę czerpał z praktyki.
- Pasja do filozofii: Był zapalonym czytelnikiem dzieł filozoficznych, co wpływało na jego teoretyczne podejście do architektury.
- Rygorystyczna siatka: Większość jego projektów opierała się na matematycznie wyliczonej siatce, która porządkowała całą przestrzeń.
- Minimalizm w detalu: Potrafił poświęcić miesiące na dopracowanie sposobu łączenia dwóch stalowych belek.
- Wpływ na Chicago: Jego działalność w IIT i liczne realizacje sprawiły, że Chicago stało się światową stolicą architektury modernistycznej.
- Dziedzictwo: Do dziś uważany jest za jednego z „wielkiej czwórki” pionierów modernizmu, obok Le Corbusiera, Gropiusa i Wrighta.
- Produkcja mebli dzisiaj: Jego projekty mebli są do dziś produkowane przez firmę Knoll i uznawane za symbol luksusu i dobrego smaku.
Te ciekawostki rzucają światło na wszechstronność Miesa van der Rohe i jego unikalne podejście do świata designu i architektury.
Ludwig Mies van der Rohe, jeden z najwybitniejszych architektów XX wieku, pozostawił po sobie dziedzictwo nie tylko w postaci ikonicznych budynków, ale także jako wizjonera, który zdefiniował zasady minimalizmu i piękna w architekturze. Jego filozofia „mniej znaczy więcej” i dbałość o każdy detal nadal inspirują kolejne pokolenia twórców, czyniąc go postacią nieprzemijającą w historii sztuki budowania.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ludwig_Mies_van_der_Rohe
