Rembrandt Harmenszoon van Rijn, urodzony 15 lipca 1606 roku, to postać, której nazwisko jest synonimem mistrzostwa w sztukach wizualnych. Jako jeden z najwybitniejszych artystów holenderskiego Złotego Wieku, zasłynął nie tylko jako malarz, ale również jako biegły grafik i rysownik. Jego dorobek, obejmujący około 300 obrazów olejnych i 300 akwafort, wciąż budzi podziw, a jego ikoniczne dzieło, „Straż Nocna”, na zawsze zmieniło oblicze portretu grupowego. Życie osobiste Rembrandta, pełne zarówno radości, jak i głębokich tragedii, stanowi nieodłączny element jego artystycznego dziedzictwa, dodając głębi jego niezapomnianym pracom.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na październik 1669 miał 63 lata.
- Żona/Mąż: Saskia van Uylenburgh (poślubiona w 1634), Hendrickje Stoffels (partnerka od 1649).
- Dzieci: Titus (syn z Saskią, ur. 1641), Cornelia (córka z Hendrickje, ur. 1654).
- Zawód: Malarz, grafik, rysownik.
- Główne osiągnięcie: Rewolucjonizacja portretu grupowego („Straż Nocna”), mistrzostwo w akwafortach, stworzenie setek intymnych autoportretów.
Podstawowe informacje o Rembrandcie van Rijn
Rembrandt Harmenszoon van Rijn, powszechnie znany po prostu jako Rembrandt, przyszedł na świat 15 lipca 1606 roku w Lejdzie, w sercu Republiki Zjednoczonych Prowincji, która dziś stanowi Holandię. Artysta ten jest powszechnie uznawany za jednego z gigantów zachodniej sztuki wizualnej, a jego twórczość przypada na złoty wiek malarstwa holenderskiego. Rembrandt wykazywał niezwykłą wszechstronność, doskonale odnajdując się w malarstwie olejnym, technice akwaforty oraz rysunku. Szacuje się, że jego bogaty dorobek obejmuje około 300 obrazów olejnych, 300 akwafort oraz niezliczone rysunki, co czyni go jednym z najbardziej płodnych i wszechstronnych artystów swojej epoki.
Rodzina i życie prywatne Rembrandta
Rembrandt Harmenszoon van Rijn był dziewiątym dzieckiem Harmena Gerritszoona van Rijna, młynarza, i Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck, córki piekarza. Pomimo skromnych korzeni rodziców, rodzina cieszyła się względnym dobrobytem. Dom rodzinny był miejscem, gdzie współistniały różne wyznania – matka była katoliczką, a ojciec należał do Holenderskiego Kościoła Reformowanego. Ten religijny dualizm oraz burzliwy okres reformacji miały niebagatelny wpływ na późniejszą twórczość artysty, czyniąc wątki religijne kluczowymi dla wielu jego dzieł.
W 1634 roku Rembrandt poślubił Saskię van Uylenburgh, która była spokrewniona z Hendrickiem van Uylenburghiem, znanym handlarzem dziełami sztuki. Saskia pochodziła z rodziny o dobrych koneksjach; jej ojciec, Rombertus, piastował ważne stanowisko prawnika i burmistrza Leeuwarden. Niestety, ich wspólne życie naznaczone było głębokim cierpieniem – troje z ich dzieci zmarło wkrótce po narodzinach. Jedynie ich czwarte dziecko, syn Titus, urodzony w 1641 roku, dożył dorosłości. Sama Saskia zmarła w 1642 roku, najprawdopodobniej na gruźlicę, a Rembrandt uwiecznił jej ostatnie chwile w poruszających rysunkach z jej łoża śmierci. Małżeństwo z Saskią zostało zawarte w kościele w St. Annaparochie, bez obecności krewnych malarza.
Po śmierci Saskii, Rembrandt nawiązał bliższą relację z Geertje Dircx, która wcześniej opiekowała się ich synem Titusem. Ich związek zakończył się głośnym skandalem w 1649 roku, gdy Geertje oskarżyła go o niedotrzymanie obietnicy małżeństwa i wystąpiła z żądaniem alimentów. Spór był na tyle poważny, że Rembrandt podjął drastyczne kroki, doprowadzając do zamknięcia jej w domu poprawczym w Goudzie w 1650 roku, pokrywając koszty jej pobytu. W międzyczasie, od 1649 roku, malarz związał się z Hendrickje Stoffels, wówczas 23-letnią, która była jego dawną służącą. W 1654 roku doczekali się córki, Cornelii. Ich związek pozostawał jednak nieformalny; Rembrandt nie mógł poślubić Hendrickje, obawiając się utraty dostępu do funduszu powierniczego Titusa, który został ustanowiony w testamencie Saskii.
Kariera zawodowa Rembrandta
Choć w 1620 roku Rembrandt rozpoczął studia na Uniwersytecie w Lejdzie, szybko porzucił je na rzecz pasji do malarstwa. Przez trzy lata doskonalił swoje umiejętności pod okiem Jacoba van Swanenburga. Następnie odbył znaczący, sześciomiesięczny staż u cenionego malarza historycznego, Pietera Lastmana, w Amsterdamie. Już w 1625 roku, we współpracy z przyjacielem Janem Lievensem, otworzył własne studio w rodzinnym Lejdzie, a od 1627 roku zaczął przyjmować pierwszych uczniów. Przełom w jego karierze artystycznej nastąpił w 1629 roku, kiedy to dyplomata Constantijn Huygens docenił jego talent, zapewniając mu prestiżowe zlecenia na dworze w Hadze.
Pod koniec 1631 roku Rembrandt podjął decyzję o przeprowadzce do Amsterdamu, który w tamtym okresie był dynamicznym centrum handlu. Tam błyskawicznie zdobył uznanie jako portrecista. W 1634 roku uzyskał status pełnoprawnego obywatela miasta i został przyjęty do lokalnej gildii malarzy. Przez około dwie dekady Rembrandt prowadził aktywną działalność pedagogiczną, kształcąc wielu wybitnych holenderskich artystów, w tym Ferdinanda Bola i Goverta Flincka. Jego wpływ na rozwój sztuki w całym regionie holenderskim był nie do przecenienia.
Chronologia kariery i edukacji
- 1620: Zapis na Uniwersytet w Lejdzie, szybkie porzucenie nauki na rzecz malarstwa.
- Okres nauki: Trzy lata pod kierunkiem Jacoba van Swanenburga.
- Staż: Sześć miesięcy u Pietera Lastmana w Amsterdamie.
- 1625: Otwarcie pierwszego studia w Lejdzie we współpracy z Janem Lievensem.
- 1627: Rozpoczęcie przyjmowania własnych uczniów i kształcenia młodych talentów.
- 1629: Odkrycie talentu przez Constantijna Huygensa, co zaowocowało zleceniami dworskimi.
- Koniec 1631: Przeprowadzka do Amsterdamu i natychmiastowy sukces jako ceniony portrecista.
- 1634: Uzyskanie statusu pełnoprawnego obywatela Amsterdamu i członkostwo w gildii malarzy.
- Okres ok. 20 lat: Intensywna działalność pedagogiczna, kształcenie takich artystów jak Ferdinand Bol i Govert Flinck.
Osiągnięcia i nagrody
Rembrandt stworzył imponujący cykl około 40 autoportretów, które są dziś uznawane za unikalną w skali światowej „intymną autobiografię malarską”. Dzieła te w niezwykły sposób dokumentują jego proces starzenia się oraz ewolucję jego stanu emocjonalnego na przestrzeni całego życia. Jego bodaj najsłynniejsze dzieło, „Straż Nocna” z 1642 roku, stanowiło prawdziwą rewolucję w dziedzinie portretu grupowego, wprowadzając dynamikę i dramatyczne efekty świetlne. Obraz ten przez wiele lat był eksponowany w sali cechowej Kloveniersdoelen w Amsterdamie. Co ciekawe, Rembrandt nigdy nie opuszczał granic Holandii; całą swoją wiedzę o włoskich mistrzach, takich jak Tycjan, Michał Anioł czy Rafael, czerpał z analizy dzieł dostępnych w jego rodzinnym kraju. Oprócz malarstwa, Rembrandt był również niedoścignionym mistrzem techniki akwaforty, która pozwoliła mu na tworzenie niezwykle wyrazistych i subtelnych dzieł graficznych.
Warto wiedzieć: Rembrandt nigdy nie opuścił Holandii, a jego wiedza o sztuce włoskiej opierała się wyłącznie na dziełach dostępnych w jego kraju.
Majątek i finanse
W 1639 roku Rembrandt podjął znaczącą decyzję o zakupie nowoczesnego domu przy ulicy Breestraat (obecnie Jodenbreestraat) za imponującą kwotę 13 000 guldenów. Wysoki kredyt hipoteczny zaciągnięty na tę transakcję stał się głównym źródłem jego późniejszych problemów finansowych. Artysta skłonny był żyć ponad stan, wydając fortunę na kolekcjonowanie dzieł sztuki, rycin (w tym prac Rafaela i Mantegni) oraz rzadkich przedmiotów kolekcjonerskich. W lipcu 1656 roku, pod presją wierzycieli, Rembrandt ogłosił niewypłacalność (insolvency). Skorzystał wówczas z procedury *cessio bonorum*, dobrowolnie przekazując swój majątek urzędnikom, aby uniknąć ryzyka uwięzienia. W latach 1657 i 1658 zorganizowano aukcje jego kolekcji i domu, jednak uzyskane środki nie pokryły wszystkich zobowiązań. Mimo ogromnych zarobków w szczycie swojej kariery, Rembrandt zmarł jako człowiek ubogi.
Kontrowersje i skandale
W 1654 roku Hendrickje Stoffels musiała stawić się przed radą Kościoła Reformowanego trzykrotnie, pod zarzutem „czynów nierządnych” z Rembrandtem. Przyznała się do winy i otrzymała zakaz przyjmowania komunii świętej. Sam malarz w ogóle nie pojawił się przed radą kościelną w sprawie swojego związku. Podczas konfliktu z Geertje Dircx, kobieta zastawiła diamentowy pierścień, który niegdyś należał do Saskii, aby opłacić swojego prawnika. Rembrandt usiłował odzyskać biżuterię i zmusić Geertje do przestrzegania ugody, co ostatecznie doprowadziło do jej uwięzienia.
Ciekawostki i mniej znane fakty
W swojej twórczości Rembrandt wykazywał nietypowe dla swoich czasów zainteresowanie sztuką azjatycką, co wyróżniało go na tle innych twórców holenderskich. Mieszkając w dzielnicy Vlooienburg, często prosił swoich żydowskich sąsiadów o pozowanie do scen biblijnych ze Starego Testamentu, co nadawało jego religijnym obrazom niezwykłego realizmu. Jako chłopiec uczęszczał do szkoły łacińskiej (Latin school) w Lejdzie, co zapewniło mu solidne podstawy humanistyczne, widoczne w jego wyborze tematów mitologicznych i historycznych. Rembrandt zmarł 4 października 1669 roku w Amsterdamie, w wieku 63 lat. W 2026 roku przypada 357. rocznica jego śmierci.
Pozostawił po sobie setki rysunków, które do dziś stanowią cenne źródło inspiracji dla artystów na całym świecie. Jego dziedzictwo artystyczne jest nieocenione i wciąż stanowi ważny element historii sztuki europejskiej.
Podsumowując, mimo licznych życiowych trudności i osobistych strat, Rembrandt Harmenszoon van Rijn na zawsze zapisał się w annałach historii sztuki. Jego unikalna wizja artystyczna, głębokie zrozumienie ludzkiej psychiki i niezrównane mistrzostwo techniczne nadal inspirują kolejne pokolenia twórców i fascynują miłośników sztuki na całym świecie, cementując jego pozycję jako jednego z największych mistrzów pędzla w historii.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jak ma na imię Rembrandt?
Rembrandt miał na imię Rembrandt Harmenszoon van Rijn. Jest on powszechnie znany po prostu jako Rembrandt.
Jakie obrazy namalował Rembrandt?
Rembrandt namalował wiele wybitnych dzieł, w tym słynną „Straż nocną”, „Ucztę Baltazara” oraz liczne portrety, takie jak „Portret doktora Tulpa”. Jego twórczość obejmuje również wiele scen biblijnych i mitologicznych.
Na co zmarł Rembrandt?
Rembrandt zmarł prawdopodobnie na skutek komplikacji związanych z chorobą, być może miało to związek z jego ogólnym złym stanem zdrowia i problemami finansowymi. Dokładna przyczyna jego śmierci nie jest jednoznacznie ustalona.
Ile obrazów Rembrandta znajduje się w Polsce?
W Polsce znajduje się tylko jeden obraz przypisywany Rembrandtowi, jest to „Dziewczyna targująca się o perły” znajdujący się w Muzeum Narodowym w Warszawie. Część badaczy kwestionuje jednak jego autorstwo.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rembrandt
