Richard Burton: Aktorski geniusz Hollywood i burzliwa miłość z Elizabeth Taylor

0

Richard Burton, urodzony 10 listopada 1925 roku w Pontrhydyfen w Walii, był jednym z najwybitniejszych brytyjskich aktorów XX wieku, którego potężny baryton i charyzmatyczne kreacje na zawsze zapisały się w historii kina i teatru. Mimo że nigdy nie zdobył Oscara, mimo siedmiu nominacji, jego bogaty dorobek artystyczny, obejmujący role szekspirowskie i hollywoodzkie, pozostaje inspiracją. Jego burzliwe, dwukrotne małżeństwo z Elizabeth Taylor uczyniło go ikoną kultury masowej, a jego życie, naznaczone pasją do aktorstwa i problemami osobistymi, jest dowodem na złożoność ludzkiej natury.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 1925 roku miał 0 lat. Na sierpień 1984 roku miał 58 lat.
• Żona/Mąż: Elizabeth Taylor (dwukrotnie), Sybil Williams, Suzy Miller, Sally Hay.
• Dzieci: Kate Burton (aktorka) i dwoje innych dzieci.
• Zawód: Aktor filmowy i teatralny.
• Główne osiągnięcie: Siedem nominacji do Oscara, prestiżowe role szekspirowskie i hollywoodzkie, nagroda Tony za rolę Króla Artura w „Camelot”.

Richard Burton: Walijski Aktor o Światowej Sławie

Richard Walter Jenkins Jr., znany światu jako Richard Burton, urodził się 10 listopada 1925 roku w niewielkiej miejscowości Pontrhydyfen w Walii. Był dwunastym z trzynaściorga dzieci Richarda Waltera Jenkinsa Sr., górnika węglowego, oraz Edith Maude Jenkins. Wczesne lata jego życia naznaczone były tragedią – matka, Edith, zmarła, gdy Richard miał zaledwie dwa lata, na skutek infekcji poporodowych. Opiekę nad nim przejęła jego starsza siostra Cecilia, zwana „Cis”, którą Richard traktował jak prawdziwą matkę. Jego ojciec, „Daddy Ni”, był człowiekiem zmagającym się z uzależnieniem od alkoholu i hazardzistą, często znikającym na całe tygodnie, co dodatkowo kształtowało trudne, ale i hartujące dzieciństwo Burtona w robotniczym środowisku Port Talbot.

W wieku 18 lat, oficjalnie drogą aktu prawnego, zmienił nazwisko na „Burton”, przyjmując je od swojego nauczyciela i mentora, Philipa Burtona. To właśnie Philip Burton odegrał kluczową rolę w jego rozwoju, ucząc go dykcji poprzez intensywne ćwiczenia na świeżym powietrzu i próbując go adoptować. Niestety, adopcja nie doszła do skutku z powodu zbyt małej różnicy wieku. Mimo to, Philip Burton pozostał dla młodego Richarda najważniejszą postacią w okresie dorastania, kształtując go jako aktora i człowieka. Już w dzieciństwie Richard Burton wykazywał niezwykły talent wokalny – jego czysty głos, pozwalający mu zdobyć nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy, był zapowiedzią jego przyszłych sukcesów. Zanim zdobył sławę jako aktor, trudnił się pracą fizyczną, rozwożąc gazety, a nawet zbierając i transportując koński nawóz, co dodatkowo podkreśla jego pochodzenie z rodziny górniczej i robotniczych korzeni.

Droga do Gwiazdorstwa: Od Oksfordu do Hollywood

Richard Burton swoją edukację kontynuował w Exeter College na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie studiował w ramach specjalnego programu stypendialnego oferowanego przez Royal Air Force (RAF). W latach 1944–1947 służył w RAF, jednak ze względu na słaby wzrok, pełnił tam głównie funkcje administracyjne. Jego zainteresowania artystyczne zaczęły się rozwijać już w szkole, gdzie jego pierwszą rolą był występ w produkcji „The Apple Cart”. Warto zaznaczyć, że zanim w pełni poświęcił się aktorstwu, rozważał karierę boksera lub duchownego. Przełom w jego karierze nastąpił w styczniu 1944 roku, kiedy to zadebiutował na West Endzie w Londynie w sztuce „The Druid’s Rest”. Jego zarobki z tego okresu, trzykrotnie przewyższające ówczesne zarobki górnika, były pierwszym sygnałem potencjału jego talentu.

Lata 50. XX wieku były okresem, w którym Richard Burton ugruntował swoją pozycję jako wybitny aktor szekspirowski. Jego interpretacje klasycznych ról przyniosły mu uznanie krytyków i publiczności. Szczególnie pamiętna okazała się jego rola Hamleta z 1964 roku, która przeszła do historii teatru. Na wielkim ekranie zadebiutował w 1949 roku w filmie „The Last Days of Dolwyn”, gdzie zagrał rolę napisaną specjalnie dla niego. Sukcesy sceniczne w 1951 roku uczcił zakupem swojego pierwszego samochodu – modelu Standard Flying Fourteen. W połowie lat 60. Richard Burton stał się jedną z największych gwiazd box-office i jednym z najlepiej opłacanych aktorów na świecie. Jego kariera nabrała tempa, a role w kolejnych produkcjach potwierdzały jego status jako aktora o niezwykłej charyzmie i wszechstronności. W 1960 roku odniósł wielki sukces na Broadwayu w musicalu „Camelot”, wcielając się w rolę Króla Artura, co przyniosło mu prestiżową nagrodę Tony.

Kariera Filmowa i Teatralna: Ikoniczne Role i Nagrody

Przełomowe Role Filmowe

Richard Burton zagrał w wielu znaczących produkcjach filmowych, które na trwałe wpisały się w historię kina. Jego debiut na wielkim ekranie w filmie „The Last Days of Dolwyn” w 1949 roku był symbolicznym początkiem jego hollywoodzkiej kariery. Wkrótce potem, po udanym debiucie filmowym, podpisał kontrakt gwarantujący mu stypendium w wysokości 100 funtów tygodniowo u Alexandra Kordy. Na początku kariery w Hollywood wynegocjował kontrakt z 20th Century Fox na trzy filmy o łącznej wartości 150 000 dolarów. W 1952 roku zagrał w filmie „The Robe”, pierwszym filmie nakręconym w technice CinemaScope, za który otrzymał nominację do Oscara. Kolejną nominację do Oscara przyniosła mu rola w filmie „Moja kuzynka Rachela” (ang. Cousin Rachel). Jego kariera nabierała tempa, a role w filmach takich jak „Prince of Players”, „The Rains of Ranchipur” czy „The Assistant” ugruntowały jego pozycję w branży.

Jednym z najbardziej pamiętnych momentów w jego karierze była rola w filmie „Becket” (1964), która przyniosła mu kolejną nominację do Nagrody Akademii. Jednak to jego kreacja w filmie „Kto się boi Virginii Woolf?” (ang. Who’s Afraid of Virginia Woolf?) u boku Elizabeth Taylor, za którą otrzymał jedną z siedmiu nominacji do Oscara, jest uznawana za jeden z jego najważniejszych występów. Ta rola, podobnie jak w „Annie tysiąca dni” (ang. Anne of the Thousand Days), gdzie wcielił się w postać Henryka VIII, potwierdziła jego umiejętność tworzenia złożonych i poruszających postaci. Richard Burton zagrał również w takich produkcjach jak „Waterloo”, „The Assassination of Trotsky” czy „The Spy Who Came in from the Cold”.

Szekspirowski Mistrz i Gwiazda Broadwayu

Choć jego kariera filmowa przyniosła mu międzynarodową sławę, Richard Burton nigdy nie zapomniał o swoich korzeniach teatralnych. W latach 50. ugruntował swoją pozycję jako wybitny aktor szekspirowski. Jego interpretacja Hamleta z 1964 roku w reżyserii Johna Gielguda stała się legendą Broadwayu, a sam występ przeszedł do historii. Wcześniej, w 1960 roku, odniósł wielki sukces na deskach Broadwayu w musicalu „Camelot”, wcielając się w rolę Króla Artura, co przyniosło mu prestiżową nagrodę Tony. Jego talent sceniczny był powszechnie doceniany, a legendarny krytyk Kenneth Tynan nazwał go „naturalnym następcą Oliviera”, co stanowiło ogromne wyróżnienie. Burton był znany z niezwykłej etyki pracy i doskonałego przygotowania do ról, nawet mimo problemów osobistych, w tym uzależnienia od alkoholu, które według wielu krytyków mogło wpłynąć na pełne wykorzystanie jego ogromnego talentu.

Nagrody, Osiągnięcia i Uznanie

Richard Burton zdobył wiele prestiżowych nagród i wyróżnień w swojej karierze. Był nominowany do Nagrody Akademii aż siedem razy, za role w filmach takich jak „Szata”, „Moja kuzynka Rachela”, „Becket”, „Anna tysiąca dni”, „Kto się boi Virginii Woolf?”, „Prince of Players” i „The Rains of Ranchipur”, jednak nigdy nie zdobył Oscara. Pomimo tego braku, jego dorobek artystyczny jest imponujący. W swojej kolekcji posiadał m.in. nagrodę BAFTA, Złoty Glob oraz nagrodę Tony za rolę Króla Artura w musicalu „Camelot”. Co ciekawe, choć kojarzony głównie z aktorstwem, Richard Burton zdobył również nagrodę Grammy, co świadczyło o jego wszechstronnym talencie, zwłaszcza w pracy z głosem. Jego imponujące osiągnięcia i uznanie krytyków potwierdza fakt, że legendarny Kenneth Tynan nazwał go „naturalnym następcą Oliviera”.

Kluczowe Nagrody i Wyróżnienia Richarda Burtona

• Nominacje do Oscara: 7
• Nagroda Grammy: 1
• Nagroda BAFTA: 1
• Złoty Glob: 1
• Nagroda Tony: 1

Życie Prywatne i Burzliwe Relacje

Życie osobiste Richarda Burtona było równie barwne i pełne zwrotów akcji, co jego kariera aktorska. Swoją pierwszą żonę, Sybil Williams, poślubił 5 lutego 1949 roku. Para rozwiodła się w 1963 roku, co było bezpośrednim skutkiem burzliwego romansu Burtona z Elizabeth Taylor. Ich związek, pełen pasji i kłótni, był jednym z najczęściej opisywanych tematów w mediach, tworząc legendę „Burton and Taylor”. Richard Burton był dwukrotnie żonaty z Elizabeth Taylor – najpierw w latach 1964–1974, a następnie ponownie w latach 1975–1976. Ich relacja, choć intensywna, zakończyła się ostatecznym rozwodem. Po rozstaniu z Taylor, Burton poślubił Suzy Miller, a jego ostatnią żoną była Sally Hay, z którą był związany aż do swojej śmierci w 1984 roku.

Richard Burton miał troje dzieci, w tym córkę Kate Burton, która poszła w jego ślady i również została aktorką, kontynuując rodzinne dziedzictwo w świecie sztuki. Mimo wielkiej sławy, Richard Burton przez całe życie podkreślał swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia z rodziny górniczej. Dorastał w robotniczym środowisku Port Talbot, co mocno wpłynęło na jego późniejszy stosunek do pieniędzy. Mimo problemów osobistych, był znany z niezwykłej etyki pracy i doskonałego przygotowania do ról. Jego inteligencja i ogromna wiedza literacka, którą często prezentował w wywiadach, stanowiły kolejny dowód jego wszechstronności. Mimo wielkiej sławy, utrzymywał bliskie kontakty ze swoją liczną rodziną w Walii, nigdy nie zapominając o swoich korzeniach.

Potomstwo Richarda Burtona

• Kate Burton (aktorka)
• Dwoje innych dzieci

Pasje, Problemy i Dziedzictwo Richarda Burtona

Poza aktorstwem, Richard Burton miał wiele pasji i zainteresowań. Jego największym hobby było rugby – twierdził nawet, że wolałby zagrać dla reprezentacji Walii niż wystąpić jako Hamlet. W młodości wykazywał się wszechstronnością sportową, grając nie tylko w rugby, ale także w krykieta, tenisa oraz tenisa stołowego. Od czasów szkolnych wykazywał ogromne zainteresowanie czytaniem poezji oraz literatury angielskiej i walijskiej, co świadczyło o jego głębokich zainteresowaniach intelektualnych.

Niestety, życie Richarda Burtona naznaczone było również problemami zdrowotnymi. Zmagał się z ciężkim uzależnieniem od alkoholu, co według wielu krytyków sprawiło, że nie w pełni wykorzystał swój ogromny talent. Zaczął palić papierosy i pić alkohol jeszcze jako nieletni chłopak. Mimo tych zmagań, był znany z niezwykłej etyki pracy i doskonałego przygotowania do ról. Jego burzliwe życie z Elizabeth Taylor stworzyło podwaliny pod współczesną kulturę celebrytów i zainteresowanie tabloidów. Po śmierci, Richard Burton został pochowany na Starym Cmentarzu w Céligny, w Szwajcarii, zamykając tym samym rozdział życia aktora, który zmarł 5 sierpnia 1984 roku w wieku 58 lat. Do dziś uważany jest za jeden z najwspanialszych głosów w historii teatru i kina, a jego dziedzictwo artystyczne wciąż inspiruje kolejne pokolenia.

Warto wiedzieć: Richard Burton w latach 1944–1947 służył w Royal Air Force, gdzie ze względu na słaby wzrok pełnił funkcje administracyjne. Jego nauczyciel, Philip Burton, próbował go adoptować, ale przeszkody formalne uniemożliwiły ten proces. Richard Burton urodził się w robotniczej rodzinie w Walii, co ukształtowało jego charakter i późniejsze spojrzenie na świat.

Wybrane Filmy z Udziałem Richarda Burtona

• „The Last Days of Dolwyn” (1949)
• „The Robe” (1952)
• „Moja kuzynka Rachela” (ang. Cousin Rachel)
• „Becket” (1964)
• „Kto się boi Virginii Woolf?” (ang. Who’s Afraid of Virginia Woolf?)
• „Anna tysiąca dni” (ang. Anne of the Thousand Days)
• „Camelot” (1967)
• „Where Eagles Dare”
• „The Spy Who Came in from the Cold”

Kluczowe Daty w Życiu Richarda Burtona

Richard Burton, aktor o niezwykłym talencie i charyzmie, pozostawił po sobie trwały ślad w historii sztuki aktorskiej. Jego interpretacje postaci, zarówno na deskach teatralnych, jak i na srebrnym ekranie, stanowiły dowód jego wszechstronności i głębokiego zrozumienia ludzkiej psychiki. Pomimo osobistych zmagań, takich jak uzależnienie od alkoholu, jego praca artystyczna zawsze cechowała się profesjonalizmem i pasją, co pozwoliło mu zdobyć uznanie krytyków i serca widzów na całym świecie. Jego dziedzictwo, utrwalone w arcydziełach kina i teatru, wciąż inspiruje i fascynuje kolejne pokolenia.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Burton