Antonio Salieri, urodzony 18 sierpnia 1750 roku w Legnago, zmarł 7 maja 1825 roku w Wiedniu, dożywając 74 lat. Był wybitnym włoskim kompozytorem i nauczycielem muzyki epoki klasycyzmu, który przez dekady dominował w wiedeńskim życiu muzycznym, piastując prestiżowe stanowisko cesarskiego kapelmistrza. Choć z pochodzenia Włochem, przez większość swojej kariery był związany z monarchią Habsburgów, stając się kluczową postacią dla rozwoju austriackiej kultury muzycznej. Jego kariera obfitowała w prestiżowe stanowiska dworskie, a jego wpływ rozciągał się na grono wybitnych uczniów, w tym takich kompozytorów jak Ludwig van Beethoven i Franz Schubert. Mimo że brak jest informacji o jego własnej rodzinie, jego życie było głęboko związane z muzyką i dworem cesarskim, a jego determinacja w dążeniu do muzycznego wykształcenia zaowocowała karierą, która pozostawiła trwały ślad w historii muzyki europejskiej.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 74 lata (na dzień 7 maja 1825 roku)
- Żona/Mąż: Brak informacji
- Dzieci: Brak informacji
- Zawód: Kompozytor, Kapelmistrz, Nauczyciel muzyki
- Główne osiągnięcie: Cesarski Kapelmistrz, kształtowanie pokoleń muzyków, innowacje w operze
Antonio Salieri: Podstawowe informacje biograficzne
Antonio Salieri, urodzony 18 sierpnia 1750 roku w Legnago, malowniczej miejscowości na południe od Werony w dawnej Republice Weneckiej, był postacią o ogromnym znaczeniu dla europejskiej muzyki okresu klasycznego. Swoje życie zakończył 7 maja 1825 roku w Wiedniu, w wieku 74 lat. Choć jego korzenie tkwiły we Włoszech, przez większą część dorosłego życia i kariery związany był z monarchią Habsburgów, stając się nieodłącznym elementem austriackiej sceny kulturalnej. Jego status zawodowy jako jednego z najważniejszych kompozytorów i nauczycieli epoki, połączony z piastowaniem prestiżowych funkcji na dworze cesarskim, pozwolił mu na przez dekady dominowanie w wiedeńskim życiu muzycznym.
Wczesne lata i życie osobiste Antonio Salieriego
Już od najmłodszych lat Antonio Salieri wykazywał niezwykłą pasję do muzyki, która przeplatała się z innymi, nieco mniej typowymi zainteresowaniami, jak zamiłowanie do cukru i czytania. Jego determinacja w dążeniu do celu była na tyle silna, że dwukrotnie opuszczał dom rodzinny bez pozwolenia, aby móc posłuchać koncertów skrzypcowych swojego brata. W tych wczesnych latach ujawnił się również jego krytyczny stosunek do muzyki, czego przykładem była sytuacja, gdy skarcony przez ojca za brak szacunku wobec lokalnego księdza, młody Antonio odparł, że gra organowa duchownego była według niego utrzymana w niestosownym, zbyt teatralnym stylu. Los wcześnie doświadczył młodego kompozytora bolesnymi stratami – między 1763 a 1764 rokiem stracił oboje rodziców. Po tym tragicznym wydarzeniu przez krótki czas przebywał pod opieką swojego brata, który był mnichem w Padwie. Wkrótce, bo w 1765 lub 1766 roku, trafił pod skrzydła weneckiego szlachcica Giovanniego Mocenigo, co stanowiło ważny punkt zwrotny w jego życiu, otwierając drogę do dalszego rozwoju.
Kariera muzyczna i operowa Antonio Salieriego
Droga Antonio Salieriego do wiedeńskiej sławy rozpoczęła się 15 czerwca 1766 roku, kiedy to przybył do stolicy Cesarstwa Austriackiego pod opieką Floriana Leopolda Gassmanna. To właśnie Gassmann nie tylko sfinansował dalszą edukację młodego Włocha, ale także osobiście nadzorował jego rozwój muzyczny, kładąc podwaliny pod przyszłe sukcesy. Jako kompozytor operowy, Salieri zadebiutował zimą 1770 roku. Jego pierwsza opera buffa, zatytułowana „Le donne letterate” i oparta na „Uczonych białogłowach” Moliera, odniosła skromny, ale znaczący sukces, otwierając mu drzwi do dalszej kariery. W latach 1774–1792 Salieri piastował niezwykle wpływowe stanowisko dyrektora opery włoskiej na dworze Habsburgów. Ta pozycja dawała mu niemal całkowitą kontrolę nad repertuarem operowym w języku włoskim wystawianym w Wiedniu, co umocniło jego pozycję jako centralnej postaci wiedeńskiego życia muzycznego. Kulminacją jego kariery na dworze cesarskim było objęcie funkcji cesarskiego kapelmistrza (Kapellmeister) w latach 1788–1824. Jako najwyższy rangą muzyk w imperium, był odpowiedzialny za muzykę w kaplicy dworskiej, co świadczyło o jego niekwestionowanym autorytecie i zaufaniu, jakim darzył go cesarz. Jego talent został doceniony również poza granicami Austrii; dzięki protekcji wybitnego kompozytora Christopha Willibalda Glucka, Salieri odniósł znaczący sukces w Paryżu. Jego opera „Les Danaïdes” (1784) początkowo była prezentowana jako wspólne dzieło jego i Glucka, co miało na celu ochronę młodego kompozytora przed ewentualną krytyką i ułatwienie mu przyjęcia na francuskiej scenie operowej. Po 1804 roku Antonio Salieri zaprzestał tworzenia nowych oper, skupiając się wówczas na komponowaniu muzyki sakralnej i działalności pedagogicznej. Mimo zakończenia aktywnej kariery operowej, aż do śmierci pozostał jedną z najbardziej wpływowych postaci w wiedeńskim świecie muzycznym, kształtując kolejne pokolenia muzyków.
Kluczowe etapy kariery Antonio Salieriego
- 1766: Przybycie do Wiednia pod opieką Floriana Leopolda Gassmanna.
- 1770: Debiut operowy z operą buffa „Le donne letterate”.
- 1774–1792: Dyrektor Opery Włoskiej na dworze Habsburgów.
- 1784: Sukces w Paryżu z operą „Les Danaïdes”.
- 1788–1824: Cesarski Kapelmistrz.
- Po 1804: Zaprzestanie twórczości operowej, skupienie na muzyce sakralnej i pedagogice.
Twórczość i styl muzyczny Antonio Salieriego
Antonio Salieri był kompozytorem, który nie bał się eksperymentować i wprowadzać innowacji do muzyki swoich czasów. W dziedzinie opery komicznej jego dzieło „La Fiera di Venezia” z 1772 roku zapisało się w historii dzięki nowatorskiej scenie, która połączyła tańce na scenie ze śpiewem solistów i chóru. To rozwiązanie, stanowiące znaczący krok naprzód w teatralności operowej, zostało później z powodzeniem naśladowane przez innych wybitnych twórców, w tym Wolfganga Amadeusza Mozarta w jego arcydziele „Don Giovanni”. Salieri wykazywał również odwagę w eksplorowaniu możliwości instrumentacji. W swojej parodystycznej operze „La secchia rapita” zastosował po raz pierwszy w znanej historii muzyki orkiestrowej użycie trzech kotłów. Był to wówczas niezwykle śmiały krok, który poszerzył paletę brzmieniową orkiestry i wyznaczył nowe kierunki dla rozwoju instrumentacji w muzyce.
Jako kompozytor o kosmopolitycznych korzeniach, Antonio Salieri tworzył opery w trzech językach: włoskim, francuskim i niemieckim. Ta wielojęzyczność pozwalała mu na swobodne poruszanie się między najważniejszymi ośrodkami muzycznymi Europy, a także na dotarcie do szerszej publiczności i dostosowanie swojej twórczości do lokalnych gustów i tradycji. Jego zdolność do tworzenia w różnych językach świadczy o jego wszechstronności i głębokim zrozumieniu specyfiki każdego z nich.
Działalność pedagogiczna Antonio Salieriego
Antonio Salieri był nie tylko wybitnym kompozytorem, ale również jednym z najbardziej poszukiwanych i cenionych nauczycieli muzyki swojej epoki. Jego talent pedagogiczny przyciągał do Wiednia przyszłe gwiazdy muzyki klasycznej, które pragnęły uczyć się pod jego okiem. Wśród jego uczniów znaleźli się tacy giganci, jak Ludwig van Beethoven, Franz Schubert, Franz Liszt oraz Johann Nepomuk Hummel. Co ciekawe, wśród jego podopiecznych znalazł się również Franz Xaver Wolfgang Mozart, syn jego rzekomego rywala, Wolfganga Amadeusza Mozarta, co stanowi interesujący zwrot w historii muzyki i relacji między tymi potężnymi nazwiskami.
Wybitni uczniowie Antonio Salieriego
- Ludwig van Beethoven
- Franz Schubert
- Franz Liszt
- Johann Nepomuk Hummel
- Franz Xaver Wolfgang Mozart
Relacja z Wolfgangiem Amadeusze Mozartem i dziedzictwo Antonio Salieriego
Jednym z najbardziej znanych i jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych aspektów życia Antonio Salieriego jest jego rzekoma rywalizacja z Wolfgangiem Amadeuszem Mozartem. Po śmierci Mozarta w 1791 roku pojawiły się plotki, jakoby Salieri miał go otruć z zazdrości. Te sensacyjne pogłoski zostały jednak całkowicie obalone przez historyków i medyków, którzy nie znaleźli żadnych dowodów potwierdzających tę teorię. W rzeczywistości, obaj kompozytorzy prawdopodobnie darzyli się wzajemnym szacunkiem jako koledzy po fachu. Dowodem na to może być fakt, że w 1786 roku, na polecenie cesarza Józefa II, obaj artyści przygotowali krótkie opery na ten sam bankiet, co świadczy o ich współpracy, a nie wrogości. Mimo braku dowodów, powszechne przekonanie opinii publicznej o jego rzekomym udziale w śmierci Mozarta miało bardzo negatywny wpływ na psychikę Salieriego. Plotki te przyczyniły się do jego załamań nerwowych w późnym wieku, rzutując na jego spokój i reputację. Współczesna sława Antonio Salieriego, szczególnie w XX wieku, jest w dużej mierze zasługą sztuki „Amadeus” autorstwa Petera Shaffera z 1979 roku i jej niezwykle popularnej ekranizacji z 1984 roku. Należy jednak pamiętać, że przedstawiony tam obraz kompozytora jest w dużej mierze fikcyjny i stanowi artystyczną interpretację, a nie wierne odzwierciedlenie historycznych faktów.
Warto wiedzieć: Choć popularna kultura często przedstawia Antonio Salieriego jako zazdrosnego rywala Mozarta, fakty historyczne wskazują na wzajemny szacunek i współpracę między kompozytorami.
Kontrowersje i trudności w karierze Antonio Salieriego
Kariera Antonio Salieriego nie była pozbawiona wyzwań i kontrowersji. W 1778 roku cesarz Józef II wprowadził istotną reformę, zamykając operę włoską na rzecz niemieckiego Singspielu. Ta decyzja postawiła Salieriego w trudnej sytuacji finansowej i zawodowej, zmuszając go do adaptacji do zmieniających się realiów muzycznych i dworskich. Mimo talentu i wpływów, nie wszystkie jego dzieła spotykały się z uznaniem. Opera „Il ricco d’un giorno” z 1784 roku, do której libretto napisał Lorenzo Da Ponte, oraz paryska produkcja „Les Horaces” okazały się artystycznymi porażkami, co stanowiło bolesne momenty w jego bogatej karierze.
Przykłady porażek artystycznych
- Opera „Il ricco d’un giorno” (1784)
- Opera „Les Horaces” (Paryż)
Ciekawostki z życia Antonio Salieriego
Już od momentu przybycia do Wiednia w 1766 roku, Antonio Salieri wykazywał silne poczucie religijności. Jego mentor, Florian Leopold Gassmann, zabrał go do kościoła włoskiego, aby tam poświęcić jego naukę i przyszłą służbę Bogu. To doświadczenie wywarło na młodym Antonio niezatarte wrażenie, kształtując jego duchowość na całe życie. W późniejszym wieku Salieri sugerował, że wiele z jego wczesnych kompozycji mogło zostać celowo zniszczonych lub po prostu zaginęło, co stanowi zagadkę dla historyków muzyki. Dzięki przynależności do salonu rodziny Martinez, Salieri miał okazję osobiście poznać wiele znakomitości swojej epoki, w tym cenionego poety Metastasia oraz kompozytora Christopha Willibalda Glucka, który stał się jego bliskim powiernikiem i doradcą, wspierając go na ścieżce kariery.
Znaczące znajomości Antonio Salieriego
- Poeta Metastasio
- Kompozytor Christoph Willibald Gluck
Warto wiedzieć: Antonio Salieri był znany ze swojej religijności, która towarzyszyła mu od momentu przyjazdu do Wiednia, a także z umiejętności nawiązywania kontaktów z najważniejszymi postaciami świata kultury swojej epoki.
Antonio Salieri był postacią o ogromnym znaczeniu dla muzyki klasycznej, której dziedzictwo wykracza poza popularne mity. Jego wpływ jako cesarskiego kapelmistrza i nauczyciela kształtował kolejne pokolenia muzyków, a jego innowacyjne podejście do opery i instrumentacji pozostawiło trwały ślad w historii muzyki. Dążenie do doskonałości w sztuce i pedagogice, mimo trudności i kontrowersji, stanowi inspirujący przykład dla wszystkich pasjonatów muzyki, podkreślając jego niezaprzeczalny wkład w rozwój kultury europejskiej.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Antonio_Salieri
