Thor Heyerdahl: Norweski żeglarz, podróżnik, który pływał po oceanach

0

Thor Heyerdahl, urodzony 6 października 1914 roku w Larvik w Norwegii, był światowej sławy badaczem, podróżnikiem i autorem, którego śmiałe teorie i odważne ekspedycje na tratwach na zawsze zmieniły postrzeganie starożytnych migracji i możliwości nawigacyjnych. Jako syn mistrza piwowarskiego i pasjonatki nauk przyrodniczych, od wczesnych lat przejawiał niezwykłą ciekawość świata, którą rozwijał podczas studiów zoologii i geografii na Uniwersytecie w Oslo. Jego życie, naznaczone legendarnymi podróżami, takimi jak wyprawa Kon-Tiki, czy wieloma kontrowersjami, pozostawiło trwały ślad w historii eksploracji i antropologii. Thor Heyerdahl, który zmarł w wieku 87 lat, był żonaty z Liv Coucheron-Torp, z którą miał dwóch synów: Thora Jr. i Bjørna.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na kwiecień 2002 roku miał 87 lat.
• Żona/Mąż: Liv Coucheron-Torp (pierwsza żona).
• Dzieci: Synowie Thor Jr. i Bjørn.
• Zawód: Badacz, podróżnik, autor, antropolog.
• Główne osiągnięcie: Ekspedycja Kon-Tiki, która udowodniła możliwość transoceanicznych migracji.

Podstawowe informacje o Thorze Heyerdahlu

Życie osobiste i pochodzenie

Thor Heyerdahl urodził się 6 października 1914 roku w Larvik w Norwegii. Jego ojciec, Thor Heyerdahl (1869–1957), był mistrzem piwowarskim, a matka, Alison Lyng (1873–1965), zaszczepiła w młodym Thorze pasję do nauk przyrodniczych. To właśnie matka, swoją miłością do natury, zainspirowała syna do zgłębiania tajemnic świata biologii i geografii.

Wykształcenie i zainteresowania naukowe

Podstawą dla późniejszych, śmiałych wypraw Thora Heyerdahla było jego wykształcenie. Studiował zoologię i geografię na wydziale nauk biologicznych Uniwersytetu w Oslo. Jego edukacja akademicka była wspierana przez promotorów, takich jak Kristine Bonnevie i Hjalmar Broch. Koncentracja na biologii, botanice i zoologii stanowiła solidny fundament dla jego późniejszych badań i teorii dotyczących migracji gatunków i ludów.

Śmierć i upamiętnienie

Thor Heyerdahl zmarł 18 kwietnia 2002 roku w wieku 87 lat w Colla Micheri we Włoszech. Jego śmierć nastąpiła podczas wizyty u najbliższej rodziny. Zmarły badacz został uhonorowany przez rząd norweski państwowym pogrzebem, który odbył się 26 kwietnia 2002 roku w katedrze w Oslo, podkreślając jego znaczenie dla Norwegii i świata.

Kariera i najważniejsze wyprawy

Wczesne lata i wyprawa na Fatu Hiva

Już jako dziecko, Thor Heyerdahl przejawiał niezwykłe zainteresowanie światem przyrody. Stworzył małe muzeum w swoim domu rodzinnym, którego główną atrakcją była żmija zygzakowata (*Vipera berus*). To wczesne fascynacje odzwierciedlały jego zainteresowanie teorią ewolucji Darwina. W 1937 roku, wraz ze swoją pierwszą żoną Liv Coucheron-Torp, Heyerdahl udał się na wyspę Fatu Hiva w archipelagu Markizów. Oficjalnie celem wyprawy było badanie rozprzestrzeniania się gatunków zwierząt, jednak w rzeczywistości para pragnęła „uciec do mórz południowych”. Mieszkając w prymitywnych warunkach w dolinie Uia, Thor Heyerdahl zaczął formułować swoje pierwsze teorie dotyczące możliwości kontaktów transoceanicznych między kontynentami.

Legendarna ekspedycja Kon-Tiki

Jedną z najbardziej znanych i przełomowych wypraw w karierze Thora Heyerdahla była ekspedycja Kon-Tiki w 1947 roku. Celem tej śmiałej podróży było udowodnienie, że ludzie z Ameryki Południowej mogli zasiedlić Polinezję. Heyerdahl wraz z pięcioma towarzyszami na tratwie zbudowanej z drewna balsa przepłynął 8000 km przez Ocean Spokojny. Podróż z Callao w Peru na wyspy Tuamotu trwała 101 dni, co stanowiło niezwykłe osiągnięcie i dowód na możliwości dawnych żeglarzy. Wyprawa Kon-Tiki, udokumentowana w bestsellerowej książce i filmie dokumentalnym, zrewolucjonizowała sposób postrzegania starożytnych migracji na Pacyfiku.

Wyprawa Ra II

W 1970 roku Thor Heyerdahl podjął kolejną historyczną próbę udowodnienia swoich teorii o transoceanicznych kontaktach starożytnych cywilizacji. Przepłynął łodzią z papirusu, nazwaną Ra II, z zachodniego wybrzeża Afryki na Barbados. Ta ekspedycja była kontynuacją prób wykazania, że prymitywne jednostki pływające, takie jak łodzie z papirusu, były zdolne do pokonywania ogromnych dystansów oceanicznych. Sukces wyprawy Ra II utwierdził Heyerdahla w przekonaniu o możliwości nawiązywania kontaktów między odległymi kulturami na długo przed erą nowożytną.

Projekt „Poszukiwanie Odyna”

Pod koniec swojego życia, Thor Heyerdahl skierował swoje badania na obszar Kaukazu i Rosji (Azow). W ramach projektu „Poszukiwanie Odyna” próbował udowodnić, że skandynawski bóg Odyn nie był jedynie postacią mitologiczną, lecz historycznym królem, który przybył z regionu Kaukazu. Ta ambitna inicjatywa badawcza była kolejnym przykładem jego nieustającej potrzeby odkrywania korzeni ludzkich cywilizacji i migracji.

Służba wojskowa

Podczas II wojny światowej, po okupacji Norwegii przez nazistowskie Niemcy, Thor Heyerdahl aktywnie zaangażował się w działania wojenne. Od 1944 roku służył w Wolnych Siłach Norweskich, stacjonując w najbardziej wysuniętej na północ prowincji Finnmark. Jego postawa patriotyczna i gotowość do obrony ojczyzny stanowiły ważny rozdział w jego burzliwym życiu.

Chronologia kluczowych wydarzeń

Osiągnięcia, nagrody i dziedzictwo

Sukces filmowy i Oscar za Kon-Tiki

Film dokumentalny z wyprawy Kon-Tiki odniósł spektakularny sukces, zdobywając Oscara w 1951 roku. To międzynarodowe uznanie podkreśliło wagę i widowiskowość ekspedycji. Co więcej, w 2012 roku nakręcono fabularyzowaną wersję tej historii, która jako pierwszy norweski film w historii otrzymała jednocześnie nominację do Oscara i Złotego Globu, co świadczy o ponadczasowej atrakcyjności tej opowieści.

Wpisanie Archiwów Thora Heyerdahla na listę UNESCO „Pamięć Świata”

W maju 2011 roku Archiwa Thora Heyerdahla zostały wpisane na prestiżową listę UNESCO „Pamięć Świata”. Ten zbiór, obejmujący dokumenty z lat 1937–2002, w tym pamiętniki, listy prywatne i plany wypraw, stanowi bezcenne świadectwo życia i pracy jednego z najwybitniejszych odkrywców XX wieku. Uznanie przez UNESCO podkreśla globalne znaczenie jego wkładu w badanie historii ludzkości.

Teorie, kontrowersje i dyskusje

Teoria o „Ludziach Tiki” i transoceanicznych kontaktach

Thor Heyerdahl sformułował kontrowersyjną teorię o „Ludziach Tiki”, zgodnie z którą Polinezja została pierwotnie zasiedlona przez białą, brodatą rasę czcicieli słońca. Według jego hipotezy, ci ludzie mieli przybyć z Bliskiego Wschodu, przez Amerykę Środkową dotrzeć do Peru, a stamtąd na Pacyfik. Teoria ta, choć odważna, budziła wiele pytań i sprzeciwów w środowisku naukowym, podważając tradycyjne postrzeganie prekolumbijskich migracji.

Zarzuty o pseudonaukę

Pogody Thora Heyerdahla często spotykały się z krytyką. Jego teorie były uznawane za eurocentryczne i przesycone „hiperdyfuzjonizmem”, czyli przekonaniem o przenoszeniu idei i technologii z jednego, „zaawansowanego” centrum na inne. Krytycy zarzucali mu, że nie wierzył w zdolności nawigacyjne ludów nienależących do rasy białej, co było postrzegane jako przejaw rasizmu. Brakowało mu również wystarczających dowodów archeologicznych i genetycznych do pełnego potwierdzenia jego hipotez.

Konfrontacja z Hōkūleʻa

W 1976 roku zbudowano replikę polinezyjskiej łodzi Hōkūleʻa, która przepłynęła z Hawajów na Tahiti bez użycia nowoczesnych przyrządów nawigacyjnych. Rejs ten miał na celu bezpośrednie obalenie teorii Heyerdahla o „przypadkowym dryfowaniu” ludów polinezyjskich. Sukces Hōkūleʻa w udowodnieniu, że Polinezyjczycy byli biegłymi żeglarzami i nawigatorami, stanowił ważne wyzwanie dla hipotez Heyerdahla, choć nie przekreślił on całkowicie jego wkładu w dyskusję o starożytnych migracjach.

Ciekawostki z życia Thora Heyerdahla

Dziecięce pasje i paradoksalny lęk przed wodą

Paradoksalnie, mimo bycia słynnym żeglarzem i podróżnikiem po oceanach, Thor Heyerdahl w dzieciństwie dwukrotnie o mało nie utonął. Przez całe życie nie czuł się w pełni pewnie w wodzie. Sam przyznał, że podczas każdej z wypraw na tratwach zdarzały się momenty, w których realnie bał się o swoje życie, co stanowi fascynujący kontrast z jego odważnymi dokonaniami na morzu.

Badania nad Piramidami w Güímar

Thor Heyerdahl wykazywał zainteresowanie również strukturami schodkowymi na Teneryfie, w miejscowości Güímar. Twierdził, że są to starożytne piramidy zbudowane według zasad astronomicznych. Jego zaangażowanie w badanie tych obiektów wpisuje się w jego szerokie zainteresowania archeologiczne i próbę odnalezienia śladów dawnych cywilizacji.

Znaczenie kolekcji Bjarne Kroepeliena

Podczas studiów na Uniwersytecie w Oslo, Thor Heyerdahl korzystał z bogatej kolekcji książek o Polinezji należącej do handlarza winem Bjarne Kroepeliena. Ta prywatna biblioteka, stanowiąca wówczas największy zbiór tego typu, stała się później częścią działu badawczego Muzeum Kon-Tiki, dokumentując znaczenie gromadzenia wiedzy dla rozwoju nauki i eksploracji.

Niespełnione plany i dalsze ambicje badawcze

Do ostatnich dni życia Thor Heyerdahl planował kolejne przedsięwzięcia. Przed śmiercią w 2002 roku wyrażał nadzieję na rozpoczęcie nowego projektu archeologicznego na Samoa. Jego nieustająca ciekawość świata i pragnienie odkrywania nieznanego świadczyły o jego niezwykłej energii i zaangażowaniu w eksplorację historii ludzkości.

Lista najważniejszych wypraw i projektów

• Wyprawa na Fatu Hiva (1937)
• Ekspedycja Kon-Tiki (1947)
• Wyprawa Ra II (1970)
• Projekt „Poszukiwanie Odyna” (późny okres życia)

Nagrody i wyróżnienia

Warto wiedzieć: Mimo swojej sławy jako podróżnika i żeglarza, Thor Heyerdahl cierpiał na lęk przed wodą, co wynikało z kilku incydentów w dzieciństwie, w których ledwo uniknął utonięcia.

Thor Heyerdahl pozostaje postacią, która na zawsze zmieniła nasze postrzeganie starożytnych cywilizacji i ich możliwości. Jego odwaga w kwestionowaniu utartych schematów i śmiałe ekspedycje, choć często kontrowersyjne, zainspirowały pokolenia do zgłębiania tajemnic przeszłości i poszukiwania nowych odpowiedzi. Jego dziedzictwo żyje w muzeum Kon-Tiki i w nieustającej ciekawości świata, którą zaszczepił w milionach ludzi.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thor_Heyerdahl