Vasco da Gama: Portugalski odkrywca, który dotarł do Indii w 1498 roku

1

Vasco da Gama, portugalski żeglarz i szlachcic, urodził się między 1460 a 1469 rokiem w Sines. Jest postacią historyczną, której imię nierozerwalnie wiąże się z odkryciem morskiej drogi do Indii. Jego przełomowa pierwsza wyprawa w latach 1497–1499 umożliwiła bezpośredni handel Europy z Indiami, omijając pośredników. Po powrocie z tej epokowej podróży, około 1500 roku, poślubił Catarinę de Ataíde, z którą miał liczne potomstwo. Vasco da Gama zmarł 24 grudnia 1524 roku w Indiach, zaledwie trzy miesiące po objęciu funkcji wicekróla, pokonany przez malarię.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 24 grudnia 1524 roku miał między 55 a 64 lat.
• Żona/Mąż: Catarina de Ataíde
• Dzieci: Sześciu synów i jedna córka
• Zawód: Żeglarz, odkrywca, szlachcic, wicekról Indii
• Główne osiągnięcie: Odkrycie morskiej drogi do Indii

Kim był Vasco da Gama? Podstawowe informacje biograficzne

Vasco da Gama był portugalskim żeglarzem i szlachcicem, którego imię na stałe wpisało się w annały historii jako odkrywcy morskiej drogi do Indii. Jego niezwykłe dokonania w epoce wielkich odkryć geograficznych przyniosły mu prestiżowy tytuł „Admirała Mórz Arabii, Persji, Indii i całego Orientu”, co podkreślało jego kluczową rolę w ekspansji Portugalii. Dziś jest powszechnie uznawany za postać, która otworzyła nowy rozdział w handlu między Europą a Wschodem, diametralnie zmieniając jego dotychczasowe oblicze.

Vasco da Gama urodził się w latach 60. XV wieku, a dokładne źródła podają rok 1460 lub 1469. Miejscem jego narodzin było nadmorskie miasto Sines, położone w południowo-zachodniej Portugalii. To właśnie stamtąd, z jednego z niewielu portów regionu, wyruszył w swoje legendarne podróże. Vasco da Gama zmarł 24 grudnia 1524 roku w Cochin w Indiach. Jego śmierć nastąpiła zaledwie trzy miesiące po objęciu prestiżowej funkcji wicekróla. Bezpośrednią przyczyną zgonu była malaria, choroba, na którą zapadł krótko po przybyciu na miejsce podczas swojej trzeciej wyprawy. Choć jego życie zakończyło się w dalekich Indiach, jego szczątki zostały ostatecznie przeniesione do Portugalii. Obecnie spoczywają one w Klasztorze Hieronimitów (Jerónimos Monastery) w Lizbonie, co stanowi wyraz najwyższego uznania dla jego niezaprzeczalnej roli w historii kraju.

Rodzina i życie prywatne Vasco da Gamy

Pochodzenie Vasco da Gamy było związane z portugalską szlachtą. Jego ojciec, Estêvão da Gama, pełnił funkcję rycerza w gospodarstwie domowym Ferdynanda, księcia Viseu. W latach 60. XV wieku Estêvão został mianowany cywilnym gubernatorem (alcaide-mór) Sines, co świadczy o znaczącej pozycji rodziny w lokalnej społeczności. Vasco był trzecim z pięciu synów Estêvão i Isabel. Jego bracia to Paulo, który towarzyszył mu w pierwszej wyprawie, João Sodré, Pedro i Aires. Ta silna więź rodzinna oraz wsparcie ze strony rodzeństwa z pewnością miały wpływ na jego karierę i życie osobiste.

Około 1500 roku, po powrocie ze swojej pierwszej, wielkiej wyprawy do Indii, Vasco da Gama poślubił Catarinę de Ataíde. Jej ojciec, Álvaro de Ataíde, był postacią o wysokim statusie społecznym, pełniąc funkcję alcaide-mór w Alvor. Małżeństwo to umocniło pozycję Vasco da Gamy w portugalskim społeczeństwie. Para doczekała się licznego potomstwa – sześciu synów i jednej córki. Wśród nich znaleźli się m.in. Estêvão da Gama, który w przyszłości został gubernatorem Indii Portugalskich, oraz Cristóvão da Gama, pełniący funkcję kapitana Malakki. Dzieci Vasco da Gamy kontynuowały tradycję służby koronie portugalskiej, odgrywając ważne role w administracji kolonialnej.

Kariera zawodowa i najważniejsze wyprawy Vasco da Gamy

Kariera Vasco da Gamy jako żeglarza i odkrywcy rozpoczęła się na długo przed jego najsłynniejszą podróżą. Już w 1492 roku król Jan II wysłał go z misją wojskową do portu Setúbal i regionu Algarve. Celem tej ekspedycji było przejęcie francuskich statków w odwecie za ataki na portugalską żeglugę. Da Gama wykonał to zadanie szybko i niezwykle skutecznie, co świadczy o jego determinacji i umiejętnościach militarnych już we wczesnym etapie kariery. Warto również wspomnieć, że około 1480 roku Vasco da Gama dołączył do Zakonu Santiago, podążając śladami swojego ojca. Mistrzem zakonu był wówczas książę Jan, późniejszy król Jan II, co znacząco pomogło w rozwoju kariery rodziny da Gama. Ta przynależność do prestiżowego zakonu z pewnością otworzyła mu wiele drzwi i ułatwiła dalsze działania.

Największym osiągnięciem Vasco da Gamy było bez wątpienia odkrycie morskiej drogi do Indii. 8 lipca 1497 roku na czele floty czterech statków – São Gabriel, São Rafael, Berrio oraz jednostki transportowej – wyruszył z Lizbony. Głównym celem tej misji było odnalezienie sposobu na dotarcie do Indii poprzez opłynięcie Afryki. Po miesiącach żeglugi, 20 maja 1498 roku, flota da Gamy dotarła do Kozhikode (Kalikut) w Indiach. To wydarzenie stało się przełomowym momentem w historii świata, umożliwiającym Europie bezpośredni handel przyprawami bez pośrednictwa kupców arabskich i weneckich. Pierwsza wyprawa Vasco da Gamy była najdłuższą znaną wówczas podróżą oceaniczną; dystans przebyty wokół Afryki do Indii i z powrotem był większy niż długość równika. Powrót do Portugalii nastąpił w 1499 roku, a Vasco da Gama i jego załoga zostali okrzyknięci bohaterami.

Po sukcesie pierwszej wyprawy, w 1502 roku Vasco da Gama dowodził czwartą Armadą Indyjską, składającą się z 20 okrętów wojennych. Celem tej drugiej wyprawy było wymuszenie portugalskich interesów w regionie oraz pomszczenie masakry portugalskich kupców w Kalikucie. Ta ekspedycja miała charakter bardziej militarny i demonstracyjny, mający umocnić pozycję Portugalii na szlakach handlowych.

Po latach spędzonych w Portugalii, w 1524 roku Vasco da Gama został ponownie wysłany do Indii przez króla Jana III, tym razem z tytułem wicekróla. Jego misją było zastąpienie skorumpowanego gubernatora Duarte de Menezesa i zaprowadzenie porządku w administracji kolonialnej. Niestety, ta trzecia wyprawa okazała się dla niego ostatnią. Zmarł 24 grudnia 1524 roku w Cochin, zaledwie trzy miesiące po objęciu urzędu, pokonany przez malarię.

Chronologia kluczowych wydarzeń w życiu Vasco da Gamy

Osiągnięcia i nagrody Vasco da Gamy

Za swoje nieocenione zasługi dla korony portugalskiej, Vasco da Gama otrzymał liczne honory i nagrody. W 1519 roku, po latach starań i nacisków na dwór królewski, został mianowany Hrabią Vidigueira (Count of Vidigueira). Był to historyczny moment, ponieważ stał się pierwszym portugalskim hrabią, który nie pochodził z rodziny królewskiej. Ten tytuł był wyrazem najwyższego uznania dla jego osiągnięć i pozycji w społeczeństwie.

Postać Vasco da Gamy została również uwieczniona w literaturze, stając się głównym bohaterem portugalskiego eposu narodowego „Os Lusíadas”. Dzieło to, napisane przez Luísa de Camõesa, celebruje jego odkrycia jako fundament potęgi Portugalii i kamień milowy w historii narodu. Jego podróże i dokonania stały się inspiracją dla pokoleń Portugalczyków, a jego imię na zawsze zapisało się w annałach historii odkryć geograficznych.

Pierwsza wyprawa Vasco da Gamy do Indii była bezprecedensowym wydarzeniem, które zmieniło bieg historii handlu. Była to najdłuższa znana wówczas podróż oceaniczną. Dystans przebyty wokół Afryki do Indii i z powrotem był większy niż długość równika, co stanowiło ogromne wyzwanie dla marynarzy i nawigatorów tamtych czasów. To osiągnięcie otworzyło nowe możliwości rozwoju dla Portugalii i całej Europy.

Potomstwo Vasco da Gamy

• Estêvão da Gama (gubernator Indii Portugalskich)
• Cristóvão da Gama (kapitan Malakki)
• Pozostałych pięcioro synów i jedna córka (imiona i daty urodzenia nie są dostępne w dostarczonych faktach).

Kontrowersje i mniej znane fakty z życia Vasco da Gamy

Pomimo swojego heroicznego statusu w historii Portugalii, niektóre działania Vasco da Gamy budziły i nadal budzą kontrowersje. Podczas swojej pierwszej wyprawy, w 1498 roku, w Mozambiku, udając muzułmanina, próbował uzyskać audiencję u tamtejszego sułtana. Gdy jego mistyfikacja wyszła na jaw, doszło do walk. Uciekający da Gama nakazał ostrzelać miasto z armat, co było aktem brutalności wobec ludności cywilnej. Ten incydent pokazuje, że determinacja w osiąganiu celów często wiązała się z bezwzględnością.

Jeszcze bardziej drastyczne było postępowanie Vasco da Gamy podczas jego drugiej wyprawy w 1502 roku. Przechwycił on statek „Miri”, który przewoził muzułmańskich pielgrzymów z Mekki. Mimo próśb o litość i ofert okupu, da Gama nakazał spalić statek wraz z setkami pasażerów, w tym kobietami i dziećmi. Ten akt terroru miał na celu zastraszenie i pokazanie siły Portugalczyków w regionie. Brutalność w Kalikucie również była częścią tej samej polityki. Aby zastraszyć lokalnego władcę (Zamorina), da Gama nakazał zbombardować miasto z dział okrętowych. Co więcej, schwytanych rybaków i kupców kazał okaleczyć – odcinając im uszy, nosy i ręce – a następnie wysłał te makabryczne części ciała władcy jako przerażającą wiadomość. Te wydarzenia rzucają cień na jego dziedzictwo jako odkrywcy.

Istnieją również mniej znane aspekty życia Vasco da Gamy, które dodają mu głębi. Choć brak jest twardych dowodów, sugeruje się, że mógł studiować w Évora, gdzie zgłębiał matematykę i nawigację. Krążyły również legendy, że uczył się u słynnego astronoma Abrahama Zacuto, co mogłoby wyjaśniać jego zaawansowaną wiedzę nawigacyjną. Jego przynależność do Zakonu Santiago, o której wspomniano wcześniej, była ważnym etapem w jego rozwoju, zapewniając mu wsparcie i wpływy. Co ciekawe, podczas pierwszej wizyty w Indiach, dary przywiezione przez da Gamę – tanie tkaniny, czapki i cukier – zostały wyśmiane przez urzędników Zamorina jako niegodne wielkiego władcy. Ten incydent doprowadził do napięć dyplomatycznych, ukazując różnice kulturowe i oczekiwania.

Warto wiedzieć: Podczas swojej ostatniej podróży w 1524 roku, flota da Gamy doświadczyła rzadkiego zjawiska – podwodnego trzęsienia ziemi na Morzu Arabskim. Załoga zinterpretowała to jako zły omen, jednak sam da Gama uspokajał ich, twierdząc, że to morze drży przed potęgą Portugalczyków. Ta anegdota pokazuje jego pewność siebie i charyzmę, nawet w obliczu nieznanego.

Vasco da Gama, postać o skomplikowanym dziedzictwie, na zawsze pozostanie symbolem epoki wielkich odkryć. Jego odkrycie morskiej drogi do Indii otworzyło Europie dostęp do bogactw Wschodu, choć jego droga była naznaczona brutalnością i bezwzględnością. Jego historia przypomina o złożoności ludzkich dążeń, ich dalekosiężnych konsekwencjach i wpływie na kształtowanie globalnych relacji handlowych i politycznych.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Vasco_da_Gama